Inleiding
Roosendaal is een gemeente die actief werkt aan het voorkomen van onderwijsachterstanden bij jonge kinderen. Dit gebeurt via het beleid voor Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE), een programma dat gericht is op peuters van 2 tot 4 jaar met een verhoogd risico op ontwikkelingsachterstand. VVE heeft als doel om kinderen op een vroeg stadium te ondersteunen bij het opbouwen van taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele vaardigheden.
In Roosendaal is het VVE-beleid vastgelegd in een aantal beleidsdocumenten, subsidiesregelingen en uitvoeringsplannen. Deze documenten tonen aan dat de gemeente en haar partners, zoals de JGZ (Jeugdzorg) en TWB (Thuis Zorg West-Brabant), samenwerken aan een dekend aanbod van VVE-activiteiten. Het beleid is gericht op een brede doelgroep, die niet uitsluitend is beperkt tot kinderen met taalachterstand, maar ook omvat kinderen met ontwikkelingsachterstand in een bredere zin.
Deze artikel biedt een overzicht van de actuele situatie van VVE in Roosendaal. Daarin komen zowel de doelgroepdefinities, ambities en doelen, uitvoering en samenwerking, als monitoren en evaluatie aan de orde. De informatie is afgeleid uit de beschikbare bronnen, inclusief de Subsidieregeling Onderwijsachterstanden 2020-2022 en beleidsdocumenten van de gemeente.
Doelgroepdefinities en Indicatieproces
In Roosendaal wordt de doelgroep voor VVE gedefinieerd op basis van een aantal kenmerken die het risico op onderwijsachterstanden voorspellen. Deze kenmerken omvatten:
- Het opleidingsniveau van de ouders;
- Het land van herkomst van de ouders;
- De verblijfsduur in Nederland;
- De aanwezigheid van schuldsanering.
Hoewel deze systematiek nationaal is vastgesteld, wordt in de praktijk in Roosendaal gebruikgemaakt van een brede doelgroepdefinitie, die niet alleen gericht is op taalachterstand, maar ook op andere vormen van ontwikkelingsachterstand, zoals sociale, emotionele of economische problemen. Deze brede definitie maakt het mogelijk om meer kinderen te bereiken, maar heeft ook gevolgen voor de financiële middelen en het beleidsuitvoeringsproces.
De gemeente erkent dat de huidige doelgroepdefinitie niet volledig aansluit bij de praktijk. Daarom is er een ambitie om de doelgroepdefinitie te herschrijven, zodat deze duidelijker is en beter aansluit op de manier waarop JGZ- en JGZ-extern professionals het beleid uitvoeren. Dit betekent dat de definitie niet alleen taalachterstand omvat, maar ook andere vormen van ontwikkelingsachterstand, zoals die voorkomen door armoede of sociale isolatie.
Daarnaast is er een indicatieproces waarin kinderen met een verhoogd risico op onderwijsachterstand worden gesignaleerd. Dit proces wordt uitgevoerd door JGZ-professionals, die op basis van een aantal criteria bepalen of een kind in aanmerking komt voor een VVE-indicatie. Een kind kan geïndiceerd worden als er sprake is van:
- Een taalachterstand;
- Een risico op taalachterstand;
- Sociaal-medische, sociaaleconomische, sociaal-culturele of sociaal-emotionele problemen.
Eenmaal geïndiceerd, wordt het kind doorgeverwezen naar een VVE-locatie, waar het een programma volgt van 960 uur over een periode van minstens 1,5 jaar. Het doel van deze indicatie is om kinderen op een vroeg stadium te ondersteunen, zodat ze beter voorbereid zijn op de overgang naar de basisschool.
Ambities en Doelen van het VVE-beleid
Het VVE-beleid in Roosendaal is gericht op een aantal belangrijke ambities, die in lijn staan met de wettelijke verplichtingen en landelijke richtlijnen. De gemeente heeft de ambitie dat:
- Alle geïndiceerde kinderen gebruik maken van een passend en kwalitatief VVE-aanbod;
- Het VVE-aanbod toegankelijk is voor alle geïndiceerde kinderen, ongeacht waar ze wonen;
- Er een brede doelgroepdefinitie is die herkend en toegepast wordt door alle betrokken partijen;
- 90% van de geïndiceerde kinderen in 2026 gebruik maakt van VVE.
Bij deze ambities horen concrete doelen, die uitgevoerd worden in samenwerking met partners zoals TWB, JGZ en uitvoeringsorganisaties zoals kinderopvanglocaties en vroegschoolse educatieve instellingen. Deze doelen omvatten onder andere:
- Het garanderen van een goede match tussen de locatie van geïndiceerde kinderen en het VVE-aanbod;
- Het vergroten van het bereik van VVE, zodat meer kinderen het aanbod kunnen volgen;
- Het monitoren van de redenen waarom sommige ouders het VVE-aanbod niet afnemen, en het op basis daarvan acties uitvoeren om de deelname te vergroten;
- Het verkorten van de startleeftijd voor VVE-activiteiten naar 2 jaar, indien dat praktisch uitvoerbaar is.
Het beleid benadrukt ook de kwaliteit van het VVE-aanbod, en streeft naar een goede doorgaande lijn tussen vroege jeugdopvang (peuteropvang) en vroegschoolse educatie, zodat kinderen een continu pedagogisch en didactisch proces doorlopen. Dit betekent dat de samenwerking tussen kinderopvanglocaties en basisscholen van groot belang is voor de effectiviteit van het VVE-beleid.
Uitvoering en Samenwerking
De uitvoering van het VVE-beleid in Roosendaal gebeurt in samenwerking met lokale partijen, waaronder JGZ, TWB, kinderopvangorganisaties, schoolbesturen en gemeenteambtenaren. Deze samenwerking is verankerd in een landelijk beleidskader, maar is afgestemd op de lokale realiteiten in Roosendaal.
De uitvoering gebeurt op verschillende niveaus:
1. Do-level (Uitvoering)
Op dit niveau zijn directe contacten met kinderen en ouders van belang. De VVE-uitvoeringspartners, zoals kinderopvanglocaties en vroegschoolse educatieve instellingen, zijn verantwoordelijk voor het dagelijks aanbod van VVE-activiteiten. Ze werken nauw samen met JGZ-medewerkers, die kinderen indiceren en toeleiden naar VVE. Ook veuterkleuterconsulenten spelen een rol in de uitvoering, bijvoorbeeld door ouders te ondersteunen bij het doorstarten van VVE-activiteiten.
2. Study-level (Monitoren en Evalueren)
Op dit niveau wordt het beleid gevolgd en geëvalueerd. De gemeente Roosendaal monitort regelmatig de vraag en het aanbod van VVE-kindplaatsen, en gaat indien nodig in gesprek met partners over wachtlijsten en spreiding van locaties. Daarnaast wordt de afname van de 960-uursnorm gecontroleerd, en worden acties genomen als het nodig is om het aanbod te aanpassen.
3. Do-level (Beleidsuitvoering en Afstemming)
Op dit niveau vinden er beleidsgerichte gesprekken en overleg plaats tussen directeuren, vestigingsmanagers, JGZ-medewerkers, beleidsmedewerkers en gemeenteambtenaren. Deze gesprekken richten zich op gemeentebrede thema’s, zoals de overdracht van voor- naar vroegschool, de doorgaande lijn VVE, en de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs. Bij belangrijke thema’s kan ook het VVE-aanspreekpunt betrokken worden om directe afstemming met de uitvoering te waarborgen.
4. Study-level (Monitoren van Resultaten)
De resultaten van het VVE-beleid worden jaarlijks geëvalueerd, met aandacht voor bereik, non-bereik en de redenen daarvan. Deze evaluatie leidt tot aanpassingen in het beleid, indien nodig. De Resultaatafspraken VVE worden opnieuw bepaald aan de hand van het OAB-beleidskader, en het monitoren van de afspraken wordt vastgelegd in een proces.
Monitoren en Evaluatie
Het monitoren en evalueren van het VVE-beleid is een belangrijke component van het beleidsproces. De gemeente Roosendaal en haar partners monitoren op regelmatige basis het bereik, de spreiding, de toeleiding en de kwaliteit van het VVE-aanbod. Dit gebeurt via jaarlijkse evaluaties, monitoren van wachtlijsten, en gesprekken met betrokken partijen.
1. Bereik en Non-bereik
Een belangrijke indicator voor het succes van het VVE-beleid is het bereik van het programma. In Roosendaal is het doel dat 90% van de geïndiceerde kinderen in 2026 gebruik maakt van VVE. Om dit doel te behalen, wordt het non-bereik onderzocht. De gemeente wil graag begrijpen waarom sommige ouders het VVE-aanbod niet afnemen, en welke acties kunnen worden genomen om de deelname te vergroten. De redenen voor non-bereik worden in kaart gebracht, en worden gebruikt om verbeteringen in de toeleiding en het aanbod door te voeren.
2. Spreiding en Locaties
De spreiding van VVE-locaties is een ander belangrijk aspect van het monitoren. De gemeente wil zorgen dat het aanbod van VVE-kindplaatsen goed aansluit bij de woningwijk van geïndiceerde kinderen. Daarom wordt er regelmatig gekeken naar de vraag en het aanbod van VVE-kindplaatsen, en wordt er indien nodig met partners in de OAB-werkgroep in gesprek over wachtlijsten en spreiding van locaties.
3. Kwaliteit van het Aanbod
De kwaliteit van het VVE-aanbod is ook een belangrijke focus van het monitoren. De gemeente wil dat de 960-uursnorm op een consistente manier wordt uitgevoerd, en dat kinderen minstens 1,5 jaar meedoen aan VVE-activiteiten. Daarom wordt de afname van de norm gecontroleerd, en worden er acties genomen als het nodig is om het aanbod te aanpassen.
De Doorgaande Lijn Tussen Vroegschoolse en Vroegschoolse Onderwijs
Een belangrijke ambitie van het VVE-beleid in Roosendaal is het opbouwen van een doorgaande lijn tussen vroege jeugdopvang (peuteropvang) en vroegschoolse educatie. Deze doorgaande lijn zorgt ervoor dat kinderen een continu pedagogisch en didactisch proces doorlopen, dat hen goed voorbereid op de overgang naar de basisschool.
De doorgaande lijn wordt vertaald in concrete uitvoeringsplannen, die door schoolleiders en managers van kinderopvanglocaties worden uitgevoerd. Deze plannen zijn gericht op een naadloze overdracht van kinderen van peuteropvang naar vroegschoolse educatie, en op een grootschalige samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs.
Niet alle kinderopvanglocaties zijn direct gekoppeld aan een school, maar het is wel van belang dat deze locaties actief de verbinding zoeken met één of twee scholen, waar veel kinderen uitstromen. Dit zorgt ervoor dat de pedagogisch-didactische lijn ook voor deze kinderopvanglocaties goed functioneert.
Daarnaast wordt de inzet van peuterkleuterconsulenten onderzocht, om de doorgaande lijn te verbeteren. Deze consulenten kunnen ouders ondersteunen bij het doorstarten van VVE-activiteiten, en kunnen ook een rol spelen bij de overdracht van peuteropvang naar vroegschoolse educatie.
Subsidieregeling Onderwijsachterstanden
Het VVE-beleid in Roosendaal is verankerd in een subsidieregeling, die geldt voor de jaren 2020 tot en met 2022. Deze regeling is opgesteld door de gemeente en is vastgesteld door de Burgemeester en Wethouders. De regeling bevat een aantal begripsomschrijvingen, waaronder:
- VVE: Voor- en vroegschoolse educatie, gericht op het stimuleren van taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling;
- Geïndiceerde doelgroep: alle peuters van 2 tot 4 jaar woonachtig in Roosendaal die door TWB geïndiceerd zijn op een (taal)achterstand of op het lopen van een risico op een (taal)achterstand;
- Samenwerkingsverband: een verband zonder rechtspersoonlijkheid dat is opgericht ten behoeve van de uitvoering van activiteiten.
De subsidiegelden worden verstrekt aan organisaties die VVE-activiteiten uitvoeren, en worden voor een periode van maximaal vier jaar verstrekt. De subsidies worden gebruikt om het aanbod van VVE-kindplaatsen te waarborgen, en om de kwaliteit van het aanbod te verbeteren.
Conclusie
Het VVE-beleid in Roosendaal is een actief en gericht programma dat gericht is op de vroege ondersteuning van kinderen met een verhoogd risico op onderwijsachterstanden. De gemeente en haar partners werken aan een brede doelgroepdefinitie, een dekend aanbod van VVE-kindplaatsen, en een naadloze doorgaande lijn tussen vroege jeugdopvang en vroegschoolse educatie.
Hoewel het beleid nog in ontwikkeling is, is duidelijk dat de gemeente streeft naar een grote deelname van geïndiceerde kinderen, een goede kwaliteit van het aanbod, en een efficiënte uitvoering in samenwerking met lokale partijen. Door het jaarlijks monitoren en evalueren van het beleid, kan de gemeente zich aanpassen aan veranderende omstandigheden en verbeteringen doorvoeren in de toeleiding, het aanbod en de kwaliteit van VVE.
In de toekomst is het van belang dat de gemeente en haar partners doorgaan met het verbeteren van de doelgroepdefinitie, het vergroten van het bereik, en het versterken van de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs. Alleen zo kan het VVE-beleid in Roosendaal zijn doel bereiken: het voorkomen van onderwijsachterstanden bij jonge kinderen, en het opbouwen van een sterke basis voor het onderwijs van morgen.