De wereldwijde transitie naar schone brandstoffen en duurzame energie neemt in de regio Rijnmond steeds meer vorm aan. In dit kader werken diverse partijen samen aan innovatieve projecten die de basis leggen voor een koolstofarme economie. Deze inspanningen richten zich zowel op de productie en toepassing van duurzame brandstoffen als op de uitbreiding van de kennisbasis die nodig is voor de toekomstige energiemarkt. In dit artikel worden enkele van de meest relevante initiatieven en ontwikkelingen in kaart gebracht, met aandacht voor zowel technische innovaties als beleidsmatige en opleidingsgerichte strategieën.
Inleiding
De transitie naar schone brandstoffen en verduurzamingsprojecten (VVE) speelt zich op verschillende vlakken af in de regio Rijnmond. Deze regio is een centrum van innovatie op het gebied van duurzame technologieën, met een sterke focus op de uitvoering van duurzame oplossingen voor industrie, transport en energie. Tegelijkertijd is er een groeiende behoefte aan kwalificaties en opleidingen die aansluiten bij de nieuwe kansen die deze transitie biedt.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van projecten die subsidie ontvangen via het JTF Rijnmond-programma, technologische innovaties op het gebied van schone brandstoffen en initiatieven gericht op opleiding en scholing voor zij-instromers in de sector. Bovendien wordt ingegaan op de rol van waterstof en elektrisch vervoer in de energietransitie, en welke maatregelen worden genomen om de infrastructuur en beleid op te schalen.
Innovaties op het gebied van schone brandstoffen
Een van de meest significante ontwikkelingen in de regio is het gebruik en productie van schone brandstoffen zoals waterstof, ammoniak en biobased olie. Deze brandstoffen zijn essentieel voor het bereiken van duurzame doelstellingen, vooral in sectoren waar elektrificering niet volledig toepasbaar is, zoals zware industriële processen, scheepvaart en luchtvaart.
CSO™ – The Future is Sweet
Het project CSO™ – The Future is Sweet, dat € 2.000.000 subsidie ontvangt uit het JTF Rijnmond-programma, richt zich op de productie van biobased olie. Hierbij wordt biomassa omgezet in ruwe lignineolie en cellulose, die verder worden verwerkt tot een glucoserijke siroop genaamd Crude Sugar Oil (CSO). Deze siroop kan vervolgens via fermentatie worden omgezet in geavanceerde ethanol, die als grondstof kan dienen voor duurzame vliegtuigbrandstof of benzine. Het project is bedoeld om op te schalen naar een volledige commerciële productiefaciliteit van 100-250 KTPA na 2026. Daarnaast legt het project ook de nadruk op het ontwikkelen van groene vaardigheden bij medewerkers, om hen voor te bereiden op de toekomstige energiemarkt.
Ammonex
Het project Ammonex, met een subsidie van € 1.500.000, is gericht op het testen van innovatieve verbrandingssystemen voor ammoniak. Ammoniak bevat geen CO₂ en kan, mits goed verbrand, functioneren als een duurzame brandstof, met name voor de scheepvaart. Het doel van het project is om deze technologie in een operationele omgeving te testen en geschikt te maken voor grootschalige toepassing. Het project wordt uitgevoerd door Duiker Combustion Engineers B.V.
Sea2Value
Het project Sea2Value ontvangt € 1.071.888,60 subsidie uit het JTF Rijnmond-programma. Het is een samenwerking tussen partners die zich richten op de duurzame winning van kritieke grondstoffen uit zeewater, zoals lithium en magnesium. SwitcH2 B.V. ontwikkelt innovatieve technologieën om deze elementen op duurzame wijze te extraheren. Het project richt zich op de bouw van een pilotinstallatie in Rotterdam, waarmee Nederland minder afhankelijk wordt van import en bijdraagt aan een circulaire grondstoffenvoorziening.
Waterstof in de regio Rijnmond
Waterstof speelt een centrale rol in de energietransitie, zowel als grondstof voor industriële processen als voor transport. In de regio Rijnmond zijn meerdere initiatieven in gang gezet om de productie en toepassing van waterstof op te schalen.
Porthos
Het project Porthos verduurzaamt de bestaande waterstofproductie in de haven van Rotterdam. Tegenwoordig produceert de haven jaarlijks 400.000 ton waterstof, waarbij CO₂ vrijkomt. Deze CO₂ wordt in het kader van Porthos afgevangen en opgeslagen in lege gasvelden op de Noordzee. Het is een zogenaamde 'blauwe' waterstofproductie, waarbij de emissies worden verminderd door opslag. De haalbaarheidsstudie H-Vision onderzoekt of deze productie op grotere schaal kan worden uitgevoerd, mogelijk al voor 2030. Dit zou een aanzet geven tot de opbouw van een duurzame waterstofeconomie.
Toepassingen van waterstof
Waterstof wordt gebruikt in verschillende sectoren:
- Industrie: Voor hoge temperaturen in productieprocessen.
- Transport: Voor zware transportmiddelen zoals vrachtwagens, schepen en vliegtuigen.
- Netstabilisatie: Voor opslag van energie van duurzame bronnen zoals wind- en zonne-energie.
Het gebruik van waterstof in personenauto’s en in de gebouwde omgeving is voorlopig niet prioriteit, gezien elektriciteit een rendabelere en goedkoper alternatief is voor deze toepassingen.
Elektrisch vervoer en oplaadinfrastructuur
Elektrisch vervoer speelt een belangrijke rol in de energietransitie. In de regio Rijnmond zijn verschillende beleidsmaatregelen genomen om het aantal elektrische voertuigen te stimuleren en de oplaadinfrastructuur uit te breiden.
Strategisch oplaadinfrastructuur
De gemeente Westland zet in op het realiseren van strategische oplaadinfrastructuur, bijvoorbeeld bij gemeentekantoren, bibliotheken en winkelcentra. Het doel is om het gebruik van elektrische voertuigen makkelijker en toegankelijker te maken. Daarnaast wordt overwogen om de oplaadinfrastructuur aan te bieden aan de concessieverlener, die deze op basis van een aanbesteding in de openbare ruimte kan realiseren.
Toekomstvisie
De gemeente verwacht dat het aantal elektrische voertuigen in de komende jaren zal toenemen, met name binnen het personenverkeer. De exacte toename is afhankelijk van externe factoren zoals de brandstofprijs, de prijsverschillen tussen elektrische en conventionele auto’s en het aantal beschikbare elektrische modellen. De gemeente zal deze ontwikkelingen nauwlettend volgen en haar beleid, indien nodig, daarop aanpassen.
Innovatie en schaalbaarheid
De gemeente stimuleert innovatie op het gebied van elektrisch vervoer, met een focus op schaalbaarheid en duurzaamheid. Dit betekent dat zowel het aantal laadpalen als de technologie hierachter verder moet worden ontwikkeld. De focus ligt op het realiseren van een breed en toegankelijk oplaadnetwerk, dat zowel voor eigenaren van elektrische voertuigen als voor het openbaar vervoer geschikt is.
Opleiding en scholing voor de energietransitie
De energietransitie vraagt niet alleen om technologische innovaties, maar ook om een geschikte kader van kennis en vaardigheden. In de regio Rijnmond zijn meerdere initiatieven opgestart om mensen voor te bereiden op de toekomstige werkmarkten in de duurzame sector.
Energietransitie omscholing zij-instromers
Het project 'Energietransitie omscholing zij-instromers', dat financiële ondersteuning ontvangt van het JTF Rijnmond-programma, biedt 25 zij-instromers een individueel opleidingstraject van 10 dagen. Het traject is gericht op praktijkvaardigheden en maakt gebruik van scholingsvouchers en een beperkte eigen bijdrage. Het project helpt mensen die willen overstappen naar een baan in de techniek, met name in de energie- en duurzame sector, om de sector beter te leren kennen en in te stromen.
Toekomstbestendig – Rijnmond
Het project 'Toekomstbestendig – Rijnmond' heeft twee doelen: het terugdringen van het vacatureoverschot en het voorbereiden van mensen op veranderende functies binnen de industrie. Aangezien fossiele brandstoffen worden uitgefaseerd en worden vervangen door duurzame energiebronnen, is er een behoefte aan nieuwe kennis. Het project ondersteunt 80 werkenden en niet-werkenden in Rijnmond bij het omscholen via post-hbo-programma’s, zoals 'Energietransitie', 'Projectleider Energietransitie' en de module 'Energietransitie Essentials'.
Duurzame energieopslag en klimaatadaptatie
Niet alleen de productie en distributie van schone brandstoffen, maar ook de opslag en toepassing van duurzame energie zijn essentieel in de energietransitie. In de regio Rijnmond worden verschillende innovatieve systemen onderzocht en uitgevoerd.
Warmte-koudeopslag (WKO)
Een warmte-koudeopslag (WKO) is een technologie die warmte en koude uit de bodem haalt en opslaat. Het systeem maakt gebruik van een warmtebron en een koudebron (een zogenaamde doublet). Het warme grondwater wordt uit de bodem (tot wel 500 meter diep) opgepompt, en de warmte wordt via een warmtewisselaar gehaald. Deze warmte wordt vervolgens aan een warmtepomp gegeven. Het afgekoelde water wordt daarna in de koude bron onder de grond gespoten en kan in de zomer worden gebruikt om gebouwen te koelen. Het opgewarmde water wordt weer in de warmtebron gespoten, waardoor het systeem in balans blijft.
WKO-systemen zijn vooral geschikt voor gebruik in hoogbouw, zoals flats, kantoren, scholen en woonblokken vanaf 1.000 m² bouwvolume. Ze zijn een duurzame alternatieve oplossing voor conventionele verwarmings- en koelsystemen en kunnen bijdragen aan de verduurzaming van de gebouwde omgeving.
Conclusie
De regio Rijnmond is op weg naar een duurzame toekomst met een sterke focus op innovatie op het gebied van schone brandstoffen en verduurzamingsprojecten. Projecten zoals CSO™ – The Future is Sweet, Ammonex en Sea2Value tonen aan hoe de regio actief meebuurt aan de overgang naar een circulaire economie en de vermindering van de afhankelijkheid van fossiele grondstoffen. Tegelijkertijd worden er initiatieven genomen op het gebied van opleiding en scholing om mensen voor te bereiden op de toekomstige werkmarkten in de duurzame sector.
De rol van waterstof en elektrisch vervoer is essentieel in de energietransitie, en in de regio Rijnmond worden zowel technologische als beleidsgerichte maatregelen genomen om de infrastructuur en marktparticipatie op te schalen. Bovendien worden duurzame energieopslagmethoden zoals warmte-koudeopslag onderzocht en toegepast, waardoor de gebouwde omgeving verder kan worden verduurzaamd.
De combinatie van innovatie, opleiding en beleid maakt de regio Rijnmond een modelregio voor de energietransitie in Nederland. Het is duidelijk dat de samenwerking tussen bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen een sleutelrol speelt in het realiseren van een koolstofarme toekomst.