Inleiding
Startblokken van Basisontwikkeling is een VVE-programma dat gericht is op de vroege kinderjaren en bedoeld is om de onderwijs- en ontwikkelingsachterstanden van jonge kinderen te voorkomen en te verminderen. Het programma is ontwikkeld als onderdeel van een bredere aanpak die de ontwikkeling van baby’s, peuters en kleuters doelgericht stimuleert. Het programma is erkend als integraal VVE-programma en is goed onderbouwd vanuit een pedagogisch en theoretisch perspectief, hoewel er nog geen wetenschappelijke bewijsvoering is op effectiviteit.
Startblokken van Basisontwikkeling is gecombineerd met het programma Basisontwikkeling, dat zich richt op de onderbouw van de basisschool. Het programma is sinds 2001 beschikbaar voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en sinds 2007 uitgebreid voor medewerkers in de kinderopvang voor kinderen vanaf 0 jaar. Het programma is ontwikkeld door De Activiteit, het landelijk centrum voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs, en erkend door het Nederlands Jeugd Instituut.
In dit artikel worden de doelgroep, aanpak, inhoud, trajecten en praktische toepassing van het programma Startblokken van Basisontwikkeling nader belicht, op basis van de beschikbare informatie.
Doelgroep en Aanpak
Doelgroep
Startblokken van Basisontwikkeling is bedoeld voor kinderen van 0 tot en met 8 jaar die zich in de kinderopvang of de onderbouw van de basisschool bevinden en een risico lopen op onderwijsachterstanden. Deze kinderen kunnen bijvoorbeeld een taalachterstand hebben, of komen uit gezinnen waarin Nederlands niet de eerste taal is. Ook kinderen met praktisch opgeleide ouders vallen binnen de doelgroep van het programma. Het programma is bedoeld als preventie voor problemen die zich kunnen voordoen in de vroege schooljaren of vroegere kinderjaren.
Het programma is dus een vroegtijdige interventie die gericht is op de voorkoming van onderwijsachterstanden en het bevorderen van een breed ontwikkelingsspectrum. Het programma sluit aan bij de kernactiviteiten van jonge kinderen, met name spel, waardoor het kinderen in hun eigen belevingswereld kan bereiken.
Aanpak en Methode
Startblokken van Basisontwikkeling is een pedagogisch werkplan dat de ontwikkeling van jonge kinderen stimuleert door middel van begeleid spel. In het begeleid spel liggen de beste mogelijkheden om taal, denken, sociale competentie en motorische vaardigheden te ontwikkelen. Het programma is gebaseerd op de theorie van de zone van de naaste ontwikkeling van Vygotsky, waarbij professionals kinderen begeleiden op het punt waar zij zich in hun ontwikkeling bevinden en hen ondersteunen bij het bereiken van nieuwe ontwikkelingsniveaus.
Spelactiviteiten en het verkennen van actuele thema’s staan centraal in Startblokken. Het programma is doelgericht en aansluitend bij de belangen en gevoelens van jonge kinderen. De professionals geven bewust ondersteuning aan de ontwikkelingsprocessen van de kinderen, waardoor de kinderen geïnteresseerd, enthousiast en betrokken worden. Dit draagt bij aan de persoonlijke zelfstandigheid en de sociaal-emotionele ontwikkeling van de kinderen.
De aanpak is groepsgericht, wat betekent dat de activiteiten afgestemd worden op groepen kinderen met vergelijkbare ontwikkelingsniveaus. Hierdoor is het mogelijk om een passend en doelgericht ontwikkelingsaanbod te creëren dat aansluit bij de individuele behoeften van de kinderen.
Inhoud en Opzet van Startblokken
Thema’s en Speleeromgeving
Startblokken van Basisontwikkeling maakt gebruik van thema’s die aansluiten bij de belevingswereld van jonge kinderen. Deze thema’s zijn vaak afkomstig uit de verhalen en interesses van de kinderen zelf. Bijvoorbeeld thema’s als ‘Naar bed gaan’ of ‘Verjaardag’ zijn gericht op actuele ervaringen van kinderen en kunnen worden gebruikt om passende activiteiten te ontwerpen.
De speleeromgeving speelt een centrale rol in het programma. Hierbij wordt gelet op het creëren van een rijke, doelgerichte en betekenisvolle speelleeromgeving. Deze omgeving stimuleert kinderen tot verkennen, ontdekken en leren. De professionals passen activiteiten en materialen aan op basis van de waarnemingen die zij doen van de kinderen. Hierdoor is het aanbod afgestemd op de ontwikkelingsniveaus en interesses van de kinderen.
Competenties van de Professionals
Pedagogisch medewerkers en leerkrachten die Startblokken van Basisontwikkeling toepassen, ontwikkelen verschillende vaardigheden. Deze vaardigheden zijn onder andere:
- Het creëren van een pedagogische basis en ontwikkelingsgerichte interactie;
- Het ontwerpen van een passend en doelgericht activiteitenaanbod;
- Het aanpassen van de speleeromgeving aan de behoeften van de kinderen;
- Het bevorderen van taalontwikkeling, sociaal competentie en motorische vaardigheden;
- Het handelingsgericht observeren van kinderen om hun ontwikkeling te volgen.
Professionals leren ook hoe ze kinderen kunnen begeleiden in de zone van de naaste ontwikkeling. Hierbij gaat het om het geven van gerichte ondersteuning waarbij kinderen zich op het punt bevinden waar ze op het moment zijn in hun ontwikkeling en waar ze verder kunnen ontwikkelen.
Het Certificeringstraject
Opleiding en Training
Om Startblokken van Basisontwikkeling effectief te kunnen toepassen, is een tweejarig certificeringstraject nodig. Dit traject is bedoeld voor pedagogisch medewerkers, VVE-coördinatoren en leerkrachten in groep 1-2. Het traject bestaat uit zestien inhoudelijke bijeenkomsten, zestien groepsbezoeken met nagesprekken per deelnemer en het opstellen van een portfolio.
Het traject is op MBO-niveau en richt zich op het ontwikkelen van de pedagogische vaardigheden van de deelnemers. Hierbij wordt gelet op het ontwerpen van passende activiteiten, het begeleiden van kinderen in hun spel en het handelingsgericht observeren van ontwikkelingen. De deelnemers oefenen deze vaardigheden in de praktijk en bouwen hun eigen portfolio op, waarin hun ontwikkelingsproces beschreven is.
Kortere Trainingsvarianten
Naast het tweejarige traject is er ook een kortere training beschikbaar voor pedagogisch medewerkers die de basistraining VVE al hebben gevolgd. Deze variant bestaat uit zes trainingsbijeenkomsten, vijf individuele coaching sessies en praktijkopdrachten. Deze training is gericht op het verdiepen van het gebruik van Startblokken in de praktijk en het versterken van begeleidingsvaardigheden.
Beoordeling en Certificaat
Bij een succesvolle afronding van het traject ontvangen de deelnemers een certificaat. Dit certificaat geeft aan dat de deelnemer het programma Startblokken van Basisontwikkeling heeft gevolgd en de nodige vaardigheden heeft ontwikkeld. Het certificaat is een erkend VVE-programma, wat betekent dat het is goedgekeurd door een officiële instantie in het onderwijs- en opvoedingsgebied.
Het portfolio is een belangrijk onderdeel van het certificeringstraject. In het portfolio beschrijven de deelnemers hun eigen ontwikkelingsproces en het toepassen van het programma in de praktijk. Dit portfolio wordt beoordeeld en dient als bewijs van de kennis en vaardigheden die zijn verworven.
Toepassing in de Praktijk
Praktijkgerichtheid en Aanpassing
Startblokken van Basisontwikkeling is een flexibel programma dat afgestemd kan worden op de specifieke situatie van de kinderopvang of school. De professionals die het programma toepassen, passen het aan aan de behoeften van de kinderen en de context waarin zij werken. Hierdoor is het programma geschikt voor een breed spectrum van instellingen en kinderen.
Het programma wordt meestal ingezet in de kinderopvang en de onderbouw van de basisschool. Het is mogelijk om het programma in te voeren in combinatie met andere programma’s of als onderdeel van een bredere VVE-aanpak. De activiteiten en thema’s zijn altijd gericht op de leefwereld van de kinderen en zijn daardoor passend en betekenisvol.
De Rol van de Onderwijzer en de Pedagogisch Medewerker
Zowel onderwijzers als pedagogisch medewerkers spelen een centrale rol in het programma. Zij zijn verantwoordelijk voor het ontwerpen en uitvoeren van de activiteiten, het begeleiden van de kinderen en het observeren van hun ontwikkeling. Het is belangrijk dat zij samenwerken en ervaringen uitwisselen om het programma zoveel mogelijk aan te passen aan de individuele behoeften van de kinderen.
De professionals leren ook hoe ze effectief kunnen communiceren met ouders en andere medewerkers. Hierbij gaat het om het delen van waarnemingen en de ontwikkeling van passende opvolganbod. Het programma draagt bij aan een samenhangend en coherente aanpak van de ontwikkeling van jonge kinderen.
Startblokken als Trainer
Opleiding tot Trainer
Naast het certificeringstraject voor professionals die Startblokken van Basisontwikkeling toepassen, is er ook een opleiding tot trainer beschikbaar. Deze opleiding is bedoeld voor professionals die anderen willen trainen in de aanpak van Startblokken. De opleiding bestaat uit een basistraining, een assessment en een coachtraining.
Het assessment is een voorwaarde voor deelname aan de opleiding en is bedoeld om te bepalen of de trainer voldoende ervaring heeft in het werken met het programma. Het assessment kost € 135. Voor trainers zonder ervaring is er een extra coachtraining nodig.
Na Afloop
Na het afronden van de opleiding tot trainer is het mogelijk om anderen te trainen in de aanpak van Startblokken van Basisontwikkeling. Dit kan bijvoorbeeld in de kinderopvang of in de onderbouw van de basisschool. De trainer helpt professionals bij het toepassen van het programma en begeleidt hen bij het ontwikkelen van passend ontwikkelingsaanbod.
Het programma Startblokken van Basisontwikkeling is erkend als een integrale VVE-aanpak en is goed onderbouwd vanuit een pedagogisch en theoretisch perspectief. Het is momenteel in herbeoordeling, wat betekent dat de inhoud en de aanpak eventueel kunnen worden aangepast.
Studiemateriaal en Informatie
Aan te Schaffen Materiaal
Tijdens het certificeringstraject en andere trainingen wordt gebruikgemaakt van verschillende studiematerialen. Het boek “Startblokken van Basisontwikkeling” is een centraal onderdeel van het traject. Daarnaast worden artikelen en andere leermiddelen gebruikt om de kennis en vaardigheden van de deelnemers te vergroten.
Aanvullende boekjes zoals “Spel met 0-4 jarigen”, “Een wereld van verschil” en “Eén groep, veel verhalen” zijn ook beschikbaar. Deze boekjes zijn bedoeld om extra inzicht te geven in de praktijkgerichte toepassing van het programma.
Informatie en Inschrijving
Meer informatie over het programma en de trainingen is te vinden op de website van De Activiteit. De opleider is verantwoordelijk voor het beheren van de informatie en de inschrijvingen. De cursus vindt plaats bij minimaal 6 deelnemers. Wanneer iemand zich inschrijft, gaat hij of zij akkoord met de Algemene Voorwaarden.
De kosten van het traject zijn afhankelijk van het type training en het aantal deelnemers. Voor een persoonlijke offerte kan contact opgenomen worden met de opleider.
Conclusie
Startblokken van Basisontwikkeling is een VVE-programma dat gericht is op de voorkoming van onderwijsachterstanden bij jonge kinderen. Het programma is ontwikkeld als een integrale aanpak die aansluit bij de belevingswereld van kinderen en gericht is op het stimuleren van hun brede ontwikkeling. Het programma is erkend als goed onderbouwd en is momenteel in herbeoordeling.
Het programma richt zich op kinderen van 0 tot 8 jaar die een risico lopen op onderwijsachterstanden. Het is een groepsgerichte aanpak die gericht is op het begeleiden van kinderen in hun spel en het stimuleren van hun ontwikkeling. Het programma wordt uitgevoerd in de kinderopvang en de onderbouw van de basisschool en is afgestemd op de individuele behoeften van de kinderen.
Het certificeringstraject is bedoeld voor pedagogisch medewerkers, VVE-coördinatoren en leerkrachten en bestaat uit zestien bijeenkomsten, zestien groepsbezoeken en een portfolio. Na afronding ontvangen de deelnemers een certificaat. Er is ook een kortere trainingsvariant beschikbaar voor pedagogisch medewerkers die al de basistraining VVE hebben gevolgd.
Startblokken van Basisontwikkeling is een flexibel programma dat aangepast kan worden aan de situatie van de kinderopvang of school. Het programma draagt bij aan een passend en doelgericht ontwikkelingsaanbod en helpt professionals bij het begeleiden van jonge kinderen in hun ontwikkeling. Het programma is een belangrijk onderdeel van de VVE-aanpak en helpt bij het voorkomen van onderwijsachterstanden bij jonge kinderen.