Inleiding
De kinderopvangsector in Nederland heeft zich in de afgelopen jaren onderhevig gemaakt aan een reeks omvangrijke veranderingen, met name in relatie tot de Voorschoolse Educatie (VVE). Deze veranderingen zijn mede het gevolg van de Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK) die per 1 januari 2018 gedeeltelijk in werking is getreden. Deze wet heeft geleid tot een versterking van kwaliteitsnormen, nieuwe financieringsmodellen, en een betere afstemming tussen voor- en vroegschoolse onderwijsfase.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de veranderingen in de kinderopvang en de implementatie van VVE, op basis van voorbeelden uit de gemeenten Valkenswaard en Goirle. Het artikel richt zich op de juridische en praktische ontwikkelingen, de financiering en subsidie van VVE, de doelgroepen die er van profiteren, en de samenwerking tussen verschillende partijen zoals gemeenten, JGZ, kinderopvanginstellingen en ouders.
Juridische veranderingen en de rol van de Wet IKK
De Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK) is een belangrijke draagwieg in de huidige ontwikkelingen binnen de kinderopvangsector. Deze wet heeft geleid tot een aantal veranderingen, zoals het aanpassen van de leidster-kind ratio, het verplicht stellen van een mentor per kind, en het verhogen van taaleisen voor medewerkers in de kinder- en peuteropvang. Hierdoor is de kwaliteit van de opvang verder versterkt, en is er meer aandacht geworden besteed aan de ontwikkeling van kinderen vanaf het begin van hun opvoeding.
In Valkenswaard is duidelijk te zien hoe deze wet is geïmplementeerd. Sinds 2018 zijn er meerdere organisaties die VVE geregistreerd zijn, waaronder Kids World, Mira, Stichting Peuterdorp en later ook Horizon. In 2020 begonnen deze organisaties met het scholen van VVE, met de verwachting om in 2021 een volledig aanbod binnen de gemeente te realiseren. Aan de andere kant hebben organisaties zoals IkOok! en Bij de Boer aangegeven dat ze VVE niet (nog) willen of kunnen bieden, wat laat zien dat niet alle opvanginstellingen direct meegaan met de nieuwe kwaliteitseisen.
De Wet IKK heeft ook geleid tot de vervanging van de term "peuterspeelzaalwerk" door "kinderopvang", wat betekent dat kinderopvang nu ook omvat wat eerder specifiek onder de peuterspeelzaal viel. Hierdoor zijn de financierings- en kwaliteitsnormen gelijkgetrokken voor kinderopvang en VVE, wat heeft geleid tot een uniforme aanpak binnen de sector.
Doelgroepen en indicatieprocedure voor VVE
De doelgroep voor VVE is sinds 2022 in Goirle aangepast. De gemeente hanteert nu een brede doelgroepdefinitie, die op meerdere criteria is gebaseerd. Deze criteria zijn:
- CBS-indicatoren (opleidingsniveau ouders, land van herkomst, verblijfsduur in Nederland, schuldsanering)
- Indicatie van de JGZ-verpleegkundige, op basis van het Van Wiechen ontwikkelingsonderzoek, een omgevingsanalyse, en een risicoregistratie
- Indicatie van de leiding of pedagogisch medewerker, op basis van een gespecialiseerd VVE-programma, waarbij sprake is van onderontwikkeling in een van de volgende gebieden:
- taalontwikkeling
- denkontwikkeling
- motorische ontwikkeling
- sociaal-emotionele ontwikkeling
- Doelgroepstatus bij overdracht naar de vroegschool, waarbij het kind opnieuw aangemerkt wordt als VVE-doelgroepkind
De indicatieprocedure wordt vooral uitgevoerd door het consultatiebureau. Wanneer een indicatie is afgegeven, wordt de ouders een aanbod gedaan van 16 uur per week, verdeeld over vier dagen. Ouders hebben de vrije keuze om VVE aan te nemen of niet, maar het is aanbevolen om deel te nemen aan het basisaanbod van 16 uur per week.
Wanneer ouders ondanks voorlichting geen gebruik willen maken van VVE, moet dit bij JGZ bekend zijn. Op basis van een risicotaxatie kan JGZ besluiten om contact op te nemen met het CJG. In de praktijk komt het echter zelden voor dat ouders het VVE aanbod niet gebruiken.
Financiering en subsidie van VVE
De financiering van VVE verschilt afhankelijk van de status van de ouders. Er zijn vier categorieën ouders die worden onderscheiden, waarbij het financieringsmodel voor elk van hen anders is:
- Ouders van doelgroeppeuters VVE
- Ouders van reguliere peuters
- Ouders die wél recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT)
- Ouders die géén recht hebben op kinderopvangtoeslag (KOT)
Voor ouders die geen recht hebben op KOT, is de financiering van VVE via de gemeente mogelijk. Deze ouders nemen 16 uur per week opvang af, waarvan 8 uur reguliere peuteropvang (gesubsidieerd) en 8 uur VVE (niet gesubsidieerd). Ouders betalen een inkomensafhankelijke ouderbijdrage voor de reguliere uren, maar geen bijdrage voor de VVE-uren.
Voor ouders die wél recht hebben op KOT, loopt de financiering van de kindplek via de belastingdienst, en is VVE daarnaast extra financiering via JGZ nodig. Deze financiering is echter afhankelijk van de indicatie van het kind en de aanwezigheid van een VVE-voorziening.
Bij de financiering wordt ook een vaste uurprijs toegekend per VVE-kind, en een extra bedrag per kind per jaar om extra kosten te dekken, zoals materiaal, begeleiding en monitoring.
Samenwerking tussen VVE en vroegschool
Een goede samenwerking tussen VVE en de vroegschool (groep 1 en 2 van de basisschool) is essentieel voor een ononderbroken ontwikkeling van kinderen. In Goirle wordt er bijvoorbeeld gestreefd naar een doorgaande leerlijn, waarbij zowel de VVE-coördinatie, overdracht van kinderen, pedagogisch handelen, en communicatie met ouders zijn afgesproken en gecombineerd.
De warmte van de overdracht speelt een belangrijke rol, zodat kinderen zich veilig en herkenbaar voelen wanneer ze van een VVE-voorziening naar een basisschool overgaan. Ook wordt er gekeken naar de interne begeleiding en zorg van kinderen, zodat eventuele ontwikkelingsproblemen snel worden herkend en aangepakt.
In Valkenswaard zijn er ook werkafspraken gemaakt om de rollen en verantwoordelijkheden van alle betrokken partijen duidelijk te maken. Deze documenten zorgen ervoor dat de samenwerking transparant en efficiënt verloopt.
Kwaliteit en monitoring van VVE
De kwaliteit van VVE wordt zorgvuldig gecontroleerd en gemeten, onder andere via de GGD die eisen stelt aan kwaliteit en veiligheid. De JGZ-verpleegkundige speelt een sleutelrol in het toezenden van kinderen naar VVE-voorzieningen, op basis van indicaties en ontwikkelingsproblemen.
Alle VVE-voorzieningen houden de ontwikkeling van kinderen bij in een systeem, waarin actie- en handelingsplannen worden opgesteld. JGZ kan deze plannen ondersteunen, zodat kinderen op maat worden begeleid.
Bijvoorbeeld: als een kind binnen zes weken na de indicatie niet is aangemeld bij een VVE-voorziening, wordt er contact opgenomen met de ouders via ZuidZorg, om te kijken waarom de indicatie niet is omgezet in deelname. Dit zorgt voor een proactieve aanpak en vermindert het risico op ontwikkelingsachterstand.
Praktische voorbeelden en implementatie in Valkenswaard en Goirle
In Valkenswaard is het aanbod van VVE sinds 2018 gestaag gegroeid. Meerdere opvangorganisaties hebben zich geregistreerd, waaronder Kids World, Mira, en Stichting Peuterdorp. In 2020 begonnen de Horizon-locaties met het scholen van VVE, met de verwachting dat ze in 2021 volledig het aanbod zouden kunnen leveren. Deze groei van VVE-voorzieningen draagt bij aan een breder en kwalitatief beter aanbod, dat toegankelijk is voor zowel reguliere peuters als VVE-doelgroepkinderen.
In Goirle is een brede doelgroepdefinitie ingevoerd vanaf 2022, wat betekent dat VVE beschikbaar is voor kinderen die op meerdere criteria vallen. Daarnaast is er een verplichte indicatieprocedure, waarbij JGZ een centrale rol speelt. Hierdoor kan de gemeente zorgen voor een doelgericht en effectief VVE-aanbod, dat op maat is voor de kinderen die er het meest van kunnen profiteren.
De rol van ouders en voorlichting
Ouders spelen een belangrijke rol in de VVE-processen, niet alleen als betalende partijen, maar ook als keuzevrij verantwoordelijke. Ze kunnen kiezen waar ze VVE afnemen, binnen de beschikbare organisaties. Deze keuzevrijheid is een kernaspect van de wetgeving rondom VVE.
Omdat het consultatiebureau 99% van de peuters ziet, heeft het een belangrijke informatieve rol in het informeren van ouders over het VVE-aanbod. Dit gebeurt bij voorkeur via persoonlijke gesprekken, eventueel ondersteund door foldermateriaal of voorlichtingsavonden. Deze aanpak zorgt voor een goede voorbereiding van ouders op de VVE-deelname.
Wanneer ouders ondanks deze voorlichting niet willen deelname aan VVE, is het belangrijk dat JGZ dit in kaart brengt. Dit helpt bij het vaststellen van mogelijke risico’s en kan leiden tot extra ondersteuning via het CJG.
De toekomst van VVE en kinderopvang
De implementatie van VVE in Valkenswaard en Goirle is een succesvolle aanpak geweest, die leidt tot een verbeterde kwaliteit van kinderopvang en voorschoolse educatie. De samenwerking tussen gemeenten, JGZ, kinderopvangorganisaties en ouders is essentieel voor het realiseren van een dekkend aanbod dat tegemoetkomt aan de behoeften van kinderen en gezinnen.
In de toekomst is het van belang dat het VVE-aanbod verder uitgebreid en gestandaardiseerd wordt, zodat alle kinderen, ongeacht hun achtergrond, de kans krijgen op een sterke start in het onderwijs. Dit vereist niet alleen een duurzame financiering, maar ook een continue monitoring en evaluatie van de kwaliteit en effectiviteit van VVE.
Conclusie
De veranderingen in de kinderopvangsector, met name de implementatie van Voorschoolse Educatie (VVE), zijn een direct gevolg van de Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK). Deze wet heeft geleid tot verbeterde kwaliteitseisen, nieuwe financieringsmodellen, en een breder en doelgerichter aanbod van voorschoolse educatie.
In Valkenswaard en Goirle is te zien hoe de indicatieprocedure, financiering, samenwerking, en monitoring van VVE op de praktische manier zijn ingebed in het aanbod. De rol van ouders, JGZ, en kinderopvangorganisaties is essentieel voor het gelingen van VVE. Ouders hebben keuzevrijheid, maar worden tegelijkertijd goed geïnformeerd over het aanbod.
De juridische, financiële, en pedagogische ontwikkelingen van VVE maken het tot een belangrijk onderdeel van de kinderopvangsector, dat draagt aan een sterke start in het onderwijs voor kinderen. Door de harmonisatie van kwaliteitsnormen en financieringsmodellen is het mogelijk geworden om een consistent en toegankelijk aanbod te realiseren, dat op maat is voor elk kind.
In de toekomst is het van belang om deze ontwikkelingen verder te versterken en uitbreiden, zodat alle kinderen, ongeacht hun achtergrond, de kans krijgen op een gelijke start in het onderwijs.