Inleiding
In het kader van stedelijke ontwikkeling en het behoud van een leefbaar stadsbeeld is het parkeren in Zaanstad een centraal beleidsveld. De gemeente Zaanstad richt haar beleid op het balanceren van bereikbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. Tegen deze achtergrond worden maatregelen genomen om parkeerdruk te beheersen, de kwaliteit van de openbare ruimte te waarborgen en tegelijkertijd zorg te dragen voor een duidelijk en gelijkwaardig stadsbeeld.
Deze artikel biedt een overzicht van de huidige parkeerbeleidslijnen van Zaanstad, inclusief het beleid rondom afkoopregelingen, het principe "oud voor nieuw", het toepassen van parkeerregulering in verschillende gebieden en de rol van het bereikbaarheidsfonds. Daarnaast worden veranderingen in autogebruik en demografie besproken, aangezien deze factoren direct bepalend zijn voor de toekomstige parkeerbeleidslijnen.
Parkeerbeleid in Zaanstad: doelstellingen en uitgangspunten
4.1.2 – Gastvrijheid behouden en versterken
Het parkeerbeleid in Zaanstad draagt bij aan stedelijke ontwikkeling via vier kernuitgangspunten:
Goede bereikbaarheid
Het parkeren moet afgestemd zijn op de doelgroep en locatie. Het beleid draagt bij aan het vinden en beschikbaar hebben van parkeerplaatsen, zonder dat er overcapaciteit ontstaat. Het beleid is gericht op het reguleren van schaarse parkeerruimte zodat deze efficiënt wordt benut.Aantrekkelijke en leefbare stad
Het aantal parkeerplaatsen moet voldoende zijn, maar niet te veel. Het beleid zorgt voor het beperken van het parkeren voor de deur en stimuleert het benutten van bestaande parkeervoorzieningen – zowel publieke als private. De kwaliteit van de openbare ruimte wordt versterkt door het eventueel opheffen van parkeerplaatsen.Eenvoud en duidelijkheid
Zaanstad streelt naar een eenvoudig en duidelijk parkeerbeleid. Er wordt geen onderscheid meer gemaakt tussen gratis parkeren en betaald parkeren. Daarnaast is er sprake van een eenduidig tarievensysteem voor vergunningen en automatische parkeren.Gastvrijheid
Parkeerregulering moet gericht zijn op het bezoeken van winkels, bedrijven en woningen. Het beleid moet afgestemd zijn op de behoeften van de doelgroep, zodat bezoekers en bewoners voldoende parkeeropties hebben, maar zonder dat het leidt tot verkeersoverlast of overlast in de omgeving.
Toepassing van parkeerregulering in verschillende zones
Werkgebieden, bestaande woonwijken en knooppunten
De gemeente Zaanstad heeft verschillende gebiedsindelingen waarin het parkeerbeleid specifiek wordt afgestemd:
Werkgebieden: In deze gebieden is er een focus op vrijheid voor bedrijven die willen vestigen of uitbreiden. Parkeerregulering dient hier gericht te zijn op het faciliteren van ondernemerschap en economische groei, terwijl tegelijkertijd de bereikbaarheid en kwaliteit van de openbare ruimte worden gewaarborgd.
Bestaande woonwijken: De bewoners zijn de belangrijkste belanghebbenden, maar in verouderde gebieden is er ruimte voor vervanging van bebouwing. In dergelijke zones is het parkeerbeleid gericht op het behoud van het huidige parkereniveau en het voorkomen van overlast door nieuwe parkeerinfrastructuur.
OV-knooppunten en ontwikkelingsgebieden (zoals Hemmes, HoogTij en het VVZ-terrein): In deze zones wordt ingezet op verdichting en rendabelheid. Het parkeerbeleid is gericht op het stimuleren van fietsgebruik, het benutten van bestaande parkeervoorzieningen en het beperken van overcapaciteit.
5.1.2 – Toepassing van het principe "oud voor nieuw"
Een kernaspect van het parkeerbeleid is het principe "oud voor nieuw", dat betekent dat nieuwe parkeervraag alleen wordt gecompenseerd als er al bestaande vraag was. Dit principe is van toepassing bij functiewijziging of vervangende nieuwbouw. Het principe zorgt ervoor dat bestaande parkeerplaatsen die vervallen worden gecompenseerd.
Toepassing van oud voor nieuw is echter niet zonder voorwaarden:
- Het is toegestaan bij toenames van de parkeerdruk van drie of minder parkeerplaatsen.
- Het is toegestaan bij verbouwing of functiewijziging.
- Bij grotere toenames is het toegestaan als de aanvrager aannemelijk kan maken dat voldoende parkeerplaatsen beschikbaar zijn in de omgeving (bijvoorbeeld via parkeertellingen).
De toepassing van oud voor nieuw dient zorgvuldig te gebeuren, zodat het niet leidt tot overlast in de buurt. Het is dus een strategisch instrument om parkeerdruk te beheersen en gelijktijdig het stadsbeeld te verbeteren.
Parkeeraanbod en bouwplannen
5.2 – Parkeeraanbod hoort bij een bouwplan
Het aantal beschikbare parkeerplaatsen is een cruciale factor bij het beoordelen van bouwplannen. In Zaanstad wordt het parkeeraanbod altijd meegenomen in het bouwplan, omdat het een directe invloed heeft op de bereikbaarheid en de leefbaarheid van een gebied.
Parkeerregulering is hierbij onderdeel van de ruimtelijke ordening. De gemeente streeft naar het beperken van het parkeren voor de deur, het gebruik van bestaande parkeren, en het stimuleren van alternatieve vervoersmiddelen zoals fietsen en autodelen. Bij het ontwikkelen van nieuwe woon- of bedrijfsgebieden wordt rekening gehouden met de verwachte parkeervraag, inclusief het type gebruiker (bijvoorbeeld ouderen of jongeren).
5.3.1 – Parkeerfonds wordt bereikbaarheidsfonds
In 2016 is het parkeerfonds omgevormd tot het bereikbaarheidsfonds. Dit brengt meerdere voordelen met zich mee:
Integratie: Het bereikbaarheidsfonds bevat nu zowel parkeerbedragen als andere maatregelen om bereikbaarheid te waarborgen. Denk bijvoorbeeld aan het geschikt maken van terreinen voor Kiss & Ride, het realiseren van fietsenstallingen of het voor openbaar gebruik beschikbaar stellen van bestaande afgesloten terreinen.
Transparantie en verslaglegging: Jaarlijks wordt er verslag gedaan van de toepassing van het bereikbaarheidsfonds in het Meerjaren Perspectief.
Gelijke toepassing: Na het vaststellen van de Beleidsnota Ruimte voor parkeren komen alle afkoopbedragen in het bereikbaarheidsfonds terecht, wat het beleid gelijkwichtiger maakt.
Afkoopregeling en POOS
5.3.1 – Afkoopregeling als laatste redmiddel
De afkoopregeling is een instrument waarmee ontwikkelaars of aannemers parkeereisen kunnen afkopen. De gemeente stelt echter duidelijke voorwaarden voor de toepassing van deze regeling. De afkoopregeling wordt gezien als een "laatste redmiddel", en wordt vooral ingezet wanneer de regulering van parkeerplaatsen niet voldoende is.
Een voorwaarde voor het toepassen van afkoop is dat de gemeente mag weigeren als de parkeerdruk in de omgeving of het aantal af te kopen parkeerplaatsen leidt tot het verwachten van parkeerproblemen die de gemeente niet kan voorkomen. Dit voorkomt het ontstaan van overlast of het overschrijden van de parkeerkapaciteit.
De afkoopregeling is ook gekoppeld aan het bereikbaarheidsfonds. De opbrengsten uit afkoop worden gebruikt voor het realiseren van extra parkeerplaatsen of andere maatregelen die bereikbaarheid vergroten, zoals fietsverbindingen of Kiss & Ride-locaties.
Ontwikkelingen in autogebruik en demografie
Jongeren en ouderen
De demografische veranderingen in de samenleving hebben een directe invloed op het parkeerbeleid. Jongeren bezitten steeds minder vaak een eigen auto, wat mogelijk vertaald kan worden in een grotere bandbreedte in de parkeernormering voor jongerenhuisvesting. Ouderen daarentegen blijven langer mobiel en beschikken vaker over een eigen auto. Dit heeft gevolgen voor de toepassing van parkeerregulering in woningbouwprojecten voor ouderen.
Daarnaast is er een groeiende groep mantelzorgers die vaak een rol speelt in de woningkeuze van ouderen. Deze groep heeft vaak de behoefte aan een parkeerplaats in de buurt van de woning, wat het beleid opnieuw moet aanscherpen.
Autodelen en digitale technieken
Autodelen is een groeimarkt, wat op korte termijn kan leiden tot een verhoogde druk op parkeerplaatsen. Op langere termijn kan autodelen echter leiden tot een verminderde parkeervraag. De gemeente Zaanstad ziet het toepassen van maatwerk in bouwplannen als een oplossing voor deze transitie.
Daarnaast groeit de behoefte aan digitale technieken, zoals digitale parkeerapparatuur of online parkeerreservering. Deze ontwikkelingen kunnen leiden tot een efficiënter gebruik van parkeerplaatsen en kunnen bijdragen aan het verminderen van parkeeroverlast.
Praktijkvoorbeelden van parkeerbeleid in Zaanstad
5.1.3 – Geen parkeerplaats is geen parkeervergunning
In de gemeente Zaandam worden parkeervergunningen afgegeven voor bewoners en bedrijven. Het aantal uit te geven vergunningen moet in de pas lopen met het aantal beschikbare parkeerplaatsen. Wanneer een adres uitgesloten is van het mogen aanvragen van parkeervergunningen, kan de aanvrager aanspraak maken op een vrijstelling van de parkeereis.
Dit is echter alleen mogelijk in gebieden met betaald parkeren. Binnen deze zones is het mogelijk om een voorziening voor bezoekersparkeren te realiseren, die wel voldoet aan de behoeften van bezoekers en mantelzorgers.
Krommenie en Zuiddijk
In Krommenie is de uitbreiding van de blauwe zone in lijn met het bestaande beleid dat de gemeente investeert in het winkelklimaat. De gemeente wil hier economische groei stimuleren en het stadsbeeld verbeteren. De parkeerregulering is hier gericht op het beperken van lang parkeren en het verbeteren van de aansluiting met het centrum.
Op de Zuiddijk wordt een blauze zone voorgesteld, aangezien het gebied qua woondichtheid en verkeersintensiteit nog ruim is. De blauwe zone is hier voldoende om de parkeerdruk te reguleren. Daarnaast wordt het huidige systeem van bezoekers- en mantelzorgvergunningen vervangen door een aanbod per uur, wat flexibiliteit biedt.
Toekomstvisie en uitdagingen
5.1.2 – Toekomstvisie
De gemeente Zaanstad ziet zich genoodzaakt om haar parkeerbeleid aan te passen aan de veranderende maatschappelijke trends. Deze trends omvatten:
- Een groeiende stedelijke bevolking, die minder vaak een auto voor de deur wil parkeren.
- Een stijgende eis naar leefbaarheid en minder visuele vervuiling.
- De opkomst van alternatieve vervoersmiddelen zoals fietsen, autodelen en elektrische voertuigen.
- Een verandering in de demografie, met meer ouderen en mantelzorgers in de stad.
Toekomstige uitdagingen
De uitdagingen die zich op dit gebied aandienen zijn:
- Het verminderen van overcapaciteit in bestaande parkeerzones.
- Het verminderen van parkeeroverlast in woonwijken.
- Het behoud van een aantrekkelijke stad, waarbij parkeerregulering een onderdeel is van het stadsbeeld.
- Het creëren van flexibele en innovatieve oplossingen voor parkeren in de toekomstige stedelijke ontwikkeling.
Conclusie
Het parkeerbeleid van Zaanstad is gericht op het balanceren van bereikbaarheid en ruimtelijke kwaliteit. Door het toepassen van principes zoals "oud voor nieuw", het gebruik van het bereikbaarheidsfonds en de afkoopregeling, kan de gemeente efficiënt omgaan met parkeerdruk. Tegelijkertijd wordt er gekeken naar toekomstige ontwikkelingen in autogebruik, demografie en digitale technologie om het parkeerbeleid aan te passen.
De huidige beleidslijnen zijn afgestemd op het behoud van een leefbaar stadsbeeld en het stimuleren van economische groei. De gemeente Zaanstad ziet het parkeerbeleid als een onderdeel van de ruimtelijke ordening en streeft naar een duidelijk, gelijkwaardig en efficiënt parkerenstelsel dat aansluit bij de behoeften van zowel bewoners als bezoekers.