Inleiding
Sinds 2019 is het taalniveau Nederlands 3F voor mondelinge vaardigheden verplicht voor alle pedagogisch medewerkers in de voorschoolse educatie (VVE). Bovendien is leesvaardigheid op niveau 3F een eis sinds 2019. Deze eisen zijn vastgelegd in de Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) en worden uitgevoerd via het Cao-voorschoolse educatie. Voor medewerkers die niet voldoen aan deze eisen, zijn opleidingen en toetsen beschikbaar via opleiders zoals IVIO-Opleidingen.
Een belangrijk thema dat steeds vaker voorbijkomt, is de vrijstelling van taalniveaueisen. Medewerkers of inburgeringsplichtigen kunnen in bepaalde gevallen vrijgesteld worden van het behalen van taalniveau 3F. In dit artikel wordt uitgebreid ingegaan op de mogelijkheden, voorwaarden en processen rondom vrijstelling van taalniveaueisen in de VVE, op basis van recente regelgeving en praktijkuitvoering.
De nadruk ligt op de verschillen tussen de taaleisen IKK en taaleisen VVE, de aantoonbaarheidseisen, en de rol van DUO en gemeenten bij het toetsen van vrijstelling. Ook wordt ingegaan op het nieuwe inburgeringsstelsel vanaf 2025 en de gevolgen hiervan voor individuen die in aanmerking komen voor een vrijstelling.
De taaleisen in de voorschoolse educatie (VVE)
In de voorschoolse educatie is het behalen van taalniveau 3F verplicht sinds 1 augustus 2019. Deze eisen gelden zowel voor mondelinge vaardigheden als voor leesvaardigheid. Dit verschilt van de eisen voor de taaleis IKK, waarbij leesvaardigheid niet verplicht is.
De Wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (IKK) heeft deze eisen vastgelegd als scholingseisen. De aantoonbaarheid van het behaalde taalniveau is belangrijk, en er zijn verschillende manieren om dit aan te tonen. Zo kan een havo-, vwo- of mbo-diploma een aantoning vormen, mits het betreft de vakken Nederlands of een vergelijkbare studie. Voor de VVE geldt echter een strakker kader: bijvoorbeeld bij een mbo 4-diploma moet specifiek aangetoond worden dat het vak Nederlands op een voldoende niveau is behaald om niveau 3F te voldoen.
Aantoonbaarheidseisen voor VVE
De aantoonbaarheidseisen voor VVE zijn strenger dan die voor IKK. Voor de mondelinge vaardigheid is bijvoorbeeld een havo-, vho- of vwo-diploma vóór 1 januari 2025 voldoende voor IKK, ongeacht het cijfer voor Nederlands. Voor VVE moet het vak Nederlands met een voldoende of hoger zijn behaald. Dit betekent dat een diploma alleen niet automatisch voldoet voor VVE, ongeacht wanneer het is behaald.
Ook bij mbo 4-diploma’s geldt een verschil: voor IKK gelden alle mbo 4-diploma’s van vóór 1 januari 2025 als voldoende, terwijl voor VVE specifiek het cijfer voor Nederlands moet worden afgewogen.
Vrijstelling van de taaleisen VVE
Niet iedereen moet het taalniveau 3F behalen. In bepaalde gevallen kunnen medewerkers of inburgeringsplichtigen vrijgesteld worden van deze eisen. Dit kan op grond van al bestaande kennis, vaardigheden of door het volgen van onderwijs in het buitenland. De mogelijkheid tot vrijstelling is belangrijk om te begrijpen, omdat dit invloed heeft op de benodigde trainingen of toetsen.
Vrijstelling via DUO
Sinds de invoering van het nieuwe inburgeringsstelsel zijn inburgeringsplichtigen in staat om een aanvraag voor vrijstelling in te dienen bij DUO. Dit betekent dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor de procedure, in tegenstelling tot het huidige stelsel waarin een ontheffing mogelijk was.
De voorwaarden voor vrijstelling zijn grotendeels gelijk gebleven, maar er is één belangrijk verschil: het vereiste taalniveau is verhoogd naar B1. Dit is een hoger niveau dan 3F en betreft een bredere set vaardigheden. Inburgeringsplichtigen die kunnen aantonen dat zij al voldoende zijn ingeburgerd, kunnen dus in aanmerking komen voor een vrijstelling van de inburgeringsplicht, waaronder ook de taaleisen VVE.
De gemeente speelt een rol bij het informeren en adviseren van inburgeringsplichtigen. Tijdens de brede intake moeten zij bijvoorbeeld duidelijk maken dat er een mogelijkheid is tot vrijstelling en wat de voorwaarden zijn. Vanaf 18 mei 2025 is het Cao-secretariaat verantwoordelijk voor het beantwoorden van vragen rondom deze vrijstellingen.
Ontheffing versus vrijstelling
Hoewel de termen "vrijstelling" en "ontheffing" vaak door elkaar gebruikt worden, zijn er belangrijke juridische en praktische verschillen tussen de twee.
- Ontheffing is een tijdelijke maatregel die een persoon tijdelijk vrijstelt van een eis. Dit betekent dat de persoon uiteindelijk wel het vereiste niveau moet behalen.
- Vrijstelling daarentegen is definitief: de persoon is voorgoed vrijgesteld van het behalen van het taalniveau. In het nieuwe inburgeringsstelsel is de term "vrijstelling" ingevoerd, aangevuld met het hogere taalniveau B1.
Voor de taaleisen in de VVE is geen sprake van ontheffingen, maar enkel van vrijstellingen op basis van al bestaande vaardigheden of diploma’s. Dit betekent dat iemand die niet voldoet aan de taaleisen VVE, of dat niet kan aantonen, verplicht is om taaltrainingen of toetsen af te leggen.
Aantoonbaarheid via diploma’s en toetsen
Een van de meest gebruikte manieren om aan te tonen dat iemand voldoet aan taalniveau 3F is het voorleggen van een diploma. Dit kan een havo-, vwo- of mbo-diploma zijn. Echter, zoals eerder genoemd, gelden er verschillende eisen voor IKK en VVE.
Havo, vwo, mbo en 3F
- Havo- en vwo-diploma’s: Voor IKK is een havo- of vwo-diploma vóór 1 januari 2025 voldoende, ongeacht het cijfer voor Nederlands. Voor VVE moet het vak Nederlands met een voldoende of hoger zijn behaald.
- Mbo 4-diploma’s: Voor IKK gelden alle mbo 4-diploma’s van vóór 1 januari 2025 als voldoende. Voor VVE moet het cijfer voor Nederlands specifiek worden afgewogen.
- Toetsen door Mister Dutch: Voor medewerkers die geen diploma hebben dat voldoet, of die onzeker zijn over hun taalniveau, zijn er toetsen beschikbaar. Mister Dutch is een gecertificeerde toetsgever die toetsen afneemt voor taalniveau 3F. Deze toetsen zijn ook geldig voor VVE.
Taaltrainingen voor VVE: Op maat en doelgericht
IVIO-Opleidingen biedt een breed aanbod van taaltrainingen voor pedagogisch medewerkers in de VVE. Deze trainingen zijn doelgericht en afgestemd op de behoeften van de medewerker. Voor medewerkers met een beperkte taalvaardigheid is er een intensief traject, terwijl medewerkers die al dicht bij niveau 3F zitten, een korte opfriscursus kunnen volgen.
Opfriscursus versus intensief traject
- Opfriscursus: Voor medewerkers die al dicht bij niveau 3F zitten. Deze cursus biedt een korte herhaling van de al aanwezige kennis en helpt om de vaardigheden weer op peil te brengen. Deze cursus duurt in de meeste gevallen 1 dag per vaardigheid.
- Intensief traject: Voor medewerkers die ver van het vereiste taalniveau af zijn. Deze cursussen zijn langer en afgestemd op individuele leerdoelen.
De cursussen worden zowel online als in de regio aangeboden, wat het toegankelijk maakt voor medewerkers die geen tijd of middelen hebben om langere afstanden af te leggen.
Rol van gemeenten en DUO in het inburgeringsstelsel
In het nieuwe inburgeringsstelsel spelen gemeenten en DUO een cruciale rol bij het bepalen van de aantoonbaarheid van inburgeringsvaardigheden. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de intake en het aanbod van ondersteuning, terwijl DUO de beoordeling van vrijstellingen uitvoert.
Inburgeringsintake en aantoonbaarheid
Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om inburgeringsplichtigen te informeren over de taaleisen, inclusief de mogelijkheden tot vrijstelling. Tijdens de brede intake moet duidelijk worden gemaakt wat de aantoonbaarheidseisen zijn en hoe deze worden beoordeeld. Inburgeringsplichtigen hebben het recht op individuele gesprekken en moeten zich vrij kunnen uitspreken over hun wensen en mogelijkheden.
DUO en vrijstellingen
Vanaf 2025 is het aanvragen van vrijstellingen in het nieuwe inburgeringsstelsel verplicht voor inburgeringsplichtigen. Deze aanvragen worden beoordeeld door DUO. Dit betekent dat inburgeringsplichtigen zelf verantwoordelijk zijn voor het indienen van een aanvraag en het aantonen van hun vaardigheden. Gemeenten zijn hierbij verplicht om te informeren en eventueel te adviseren.
Conclusie
De eisen voor taalniveau 3F in de voorschoolse educatie zijn sinds 2019 verplicht en strenger dan de eisen voor IKK. Het is belangrijk dat zowel medewerkers als inburgeringsplichtigen zich bewust zijn van deze aantoonbaarheidseisen, omdat het bepaalt of ze trainingen of toetsen moeten volgen.
Vrijstelling is een mogelijkheid voor mensen die al voldoende kennis en vaardigheden hebben. In het nieuwe inburgeringsstelsel is de term vrijstelling ingevoerd, in tegenstelling tot het oude systeem waarin een ontheffing mogelijk was. Voor VVE is enkel vrijstelling mogelijk, en deze is definitief. De aantoonbaarheid van het taalniveau is hierbij essentieel, en kan via diploma’s of toetsen zoals die van Mister Dutch.
Opleiders zoals IVIO-Opleidingen spelen een belangrijke rol in het bereiken van het vereiste taalniveau. Zij bieden doelgerichte en flexibele cursussen aan, afgestemd op de behoeften van de medewerker. Dit maakt het mogelijk om voldoende voor te bereiden op de eisen van de VVE en eventueel een vrijstelling aan te vragen.
Voor inburgeringsplichtigen is het belangrijk om tijdens de brede intake te luisteren naar de mogelijkheden rondom vrijstelling. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het informeren en adviseren van inburgeringsplichtigen, terwijl DUO de beoordeling van vrijstellingen uitvoert. Dit systeem garandeert dat alle aanvragen op dezelfde manier worden beoordeeld.