Inleiding
Sinds 2018 zijn er aanzienlijke veranderingen opgetreden in de organisatie en financiering van voor- en vroegschoolse educatie (VVE) binnen de kinderopvang in Valkenswaard. Deze veranderingen zijn mede het gevolg van de harmonisatie tussen peuterspeelzaalwerk en kinderopvang, zoals voorgeschreven in de Wet Kinderopvang en de Wet OKE. Daarnaast heeft de gemeente Valkenswaard haar beleid aanpassen aan de wettelijke eisen, waaronder het aanbieden van VVE voor kinderen met een (taal-)achterstand in de leeftijd van 2 tot 6 jaar.
Deze artikel biedt een gedetailleerde overzicht van de wettelijke en praktische ontwikkelingen in de kinderopvang in Valkenswaard sinds 2018, met een focus op VVE. Het artikel is opgebouwd uit een aantal onderdelen die elk een specifieke aspect van het VVE-beleid belichten: de wettelijke achtergrond, de praktijk in Valkenswaard, de financiering, en de samenwerking tussen betrokken partijen. Het doel is een compleet en objectief beeld te geven van hoe VVE is geïntegreerd in de kinderopvang van Valkenswaard.
Wettelijke achtergrond van VVE en kinderopvang
In de jaren na 2018 zijn er belangrijke wetgevende ontwikkelingen geweest die bepalend zijn voor het huidige VVE-beleid in Valkenswaard. De Wet Kinderopvang en de Wet OKE hebben geleid tot de harmonisatie van de kinderopvang en het peuterspeelzaalwerk. Deze harmonisatie betekent dat de kwaliteitseisen en financieringsstructuren voor beide vormen van opvang gelijk zijn geworden.
De Wet Kinderopvang bevat sinds 2018 een nieuwe definitie van kinderopvang, die niet meer onderscheid maakt tussen kinderopvang en peuterspeelzaalwerk. De definitie luidt: “het bedrijfsmatig en anders dan om niet verzorgen, opvoeden en bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen tot de eerste dag van de maand waarop het voortgezet onderwijs voor die kinderen begint” (artikel 1.1, lid b). Daarnaast is de definitie van het peuterspeelzaalwerk vervallen, wat betekent dat er nu sprake is van een uniforme aanpak van kinderopvang voor kinderen in de voorschoolse periode.
De Wet Innovatie Kwaliteit Kinderopvang (IKK) heeft ook invloed gehad op de werking van de kinderopvang in Valkenswaard. Deze wet heeft leidster-kind-ratios aangescherpt en heeft nieuwe eisen gesteld aan de kwaliteit van de opvang. Zo moet elke kind in de kinderopvang een mentor hebben, en zijn er strengere taaleisen voor medewerkers. Deze wet is per 1 januari 2018 gedeeltelijk in werking getreden.
Daarnaast heeft de Wet OKE (Wet Ontwikkelingskansen door Kwaliteit en Educatie) een rol gespeeld in het VVE-beleid. Deze wet stelt eisen aan het aanbod van voor- en vroegschoolse voorzieningen. De gemeente Valkenswaard is verantwoordelijk voor het zorgen van een dekkend aanbod van VVE-plekken voor kinderen in de voorschoolse periode, terwijl de basisscholen verantwoordelijk zijn voor de vroegschoolse periode (groep 1 en 2).
VVE in de praktijk: aanbod en uitvoering in Valkenswaard
In Valkenswaard zijn verschillende kinderopvangorganisaties actief in het aanbieden van VVE. Sinds 2018 zijn meerdere organisaties VVE-geregistreerd, waaronder Kids World en Mira. Ook Stichting Peuterdorp biedt VVE aan, met een focus op kinderen van 2 tot 4 jaar. Deze organisatie is al sinds 2010 actief in Valkenswaard en biedt een programma dat voldoet aan de landelijke kwaliteitseisen.
In 2020 startten de locaties van Horizon met de scholing voor VVE, met de verwachting dat ze in 2021 ook VVE aanbieden zouden. Hierdoor is het aanbod van VVE binnen de gemeente inmiddels gedekt. Echter, twee kinderopvangorganisaties, IkOok! en Bij de Boer, hebben in 2020 aangegeven (nog) geen VVE te willen of kunnen bieden.
Voor kinderen die geplaatst worden in een VVE-plek, geldt dat de kinderopvangorganisatie binnen twee maanden na aanmelding een volwaardige plek moet aanbieden. Als dit niet mogelijk is, moet de gemeente daarvan op de hoogte worden gesteld. De spreiding van het VVE-aanbod in Valkenswaard is momenteel adequaat, volgens het VVE-rapport.
De VVE-plekken worden aangeboden in gemengde groepen, waarin kinderen met en zonder VVE-indicatie zitten. Dit is bedoeld om een positieve invloed te hebben op de ontwikkeling van alle kinderen. Daarnaast wordt er gewerkt met erkende VVE-programma’s die zich richten op de ontwikkelingsdomeinen taal, rekenen, motoriek en de sociaal-emotionele ontwikkeling.
Financiering van VVE in Valkenswaard
De financiering van VVE in Valkenswaard is veranderd sinds de harmonisatie in 2017. Werkende ouders die VVE afnemen kunnen nu kinderopvangtoeslag aanvragen bij de belastingdienst. Deze ouders vallen daarom niet meer onder de gemeentelijke subsidie. In tegenstelling thereto, kunnen kostwinnersgezinnen en niet-werkende ouders wél terecht bij de gemeente voor financiering van de VVE-plek.
Er zijn vier categorieën ouders te onderscheiden op basis van financiering:
- Ouders van doelgroeppeuters VVE die kinderopvangtoeslag kunnen aanvragen.
- Ouders van reguliere peuters.
- Ouders die terecht moeten bij de gemeente voor financiering van zowel de kindplek in de peuteropvang als VVE.
- Ouders die terecht moeten bij de gemeente voor financiering van de kindplek in de peuteropvang, terwijl VVE financieel wordt ondersteund via kinderopvangtoeslag.
De financiering van de kindplek in de peuteropvang loopt via de belastingdienst, terwijl de financiering van VVE in sommige gevallen via de gemeente moet worden aangevraagd. Dit is een gevolg van de harmonisatie en de wettelijke verplichtingen die gemeenten hebben op het gebied van VVE.
In Valkenswaard is de financieringsstructuur gelijkgetrokken met die van kinderopvang sinds 1 mei 2017. Stichting Peuterdorp, die een VVE-programma aanbiedt sinds 2010, is in 2018 overgenomen door de Kinderopvanggroep BV. In 2019 heeft deze overname geen directe invloed gehad op het VVE-aanbod, maar heeft er wel voor gezorgd dat de financiering en kwaliteitseisen gelijk zijn geworden.
Overdracht van informatie en samenwerking tussen voorschool en basisonderwijs
Een belangrijk aspect van het VVE-beleid in Valkenswaard is de overdracht van informatie tussen de voorschool en het basisonderwijs. Deze overdracht is van essentieel belang om ervoor te zorgen dat kinderen na hun tijd in de VVE-plek vloeiend over kunnen stappen naar groep 1 van de basisschool.
In Valkenswaard wordt gewerkt met een schema voor de overdracht van informatie, dat is opgesteld in april 2018. In dit schema is vastgelegd dat schriftelijke toestemming van ouders vereist is voor de overdracht van informatie. Als ouders geen toestemming geven, kan de voorschool niet vrijwillig informatie delen. Echter, als een kind geplaatst wordt in een VVE-plek, is de organisatie verplicht om binnen twee maanden een volwaardige plek aan te bieden, anders moet de gemeente daarvan op de hoogte worden gesteld.
Daarnaast is er sprake van een zogenaamde “koude overdracht” en een “warme overdracht” van informatie. Bij de koude overdracht wordt het behandelingsplan besproken op hoofdlijnen, terwijl de warme overdracht bestaat uit een drie-in-een gesprek tussen ouders, voorschool en leerkracht van groep 1. Deze gesprekken zijn bedoeld om eventuele aandachtspunten in kaart te brengen en ervoor te zorgen dat de leerkracht vooraf kennis heeft van de ontwikkeling van het kind.
In de praktijk wordt bij voorkeur gewerkt met het kindvolgsysteem KIJK! of een vergelijkbaar systeem. Dit systeem helpt om de ontwikkeling van kinderen structureel te volgen en eventuele achterstanden snel in beeld te brengen. Daarnaast wordt er gewerkt met een erkend VVE-programma van het Nederlands Jeugdinstituut (NJI), dat zich richt op de ontwikkelingsdomeinen taal, rekenen, motoriek en de sociaal-emotionele ontwikkeling.
Samenwerking tussen gemeente, GGD en schoolbesturen
De samenwerking tussen gemeente, GGD en schoolbesturen is een kernaspect van het VVE-beleid in Valkenswaard. Deze samenwerking is van belang om ervoor te zorgen dat kinderen met een VVE-indicatie voldoende ondersteuning krijgen en een vloeiende overgang maken van de voorschool naar het basisonderwijs.
In de context van de harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk is de rol van de gemeente verder uitgebreid. De gemeente is verantwoordelijk voor het zorgen van een dekkend aanbod van VVE-plekken, terwijl de basisscholen verantwoordelijk zijn voor de vroegschoolse periode. Deze verantwoordelijkheid is vastgelegd in de Wet OKE.
Daarnaast speelt de GGD een rol bij de toetsing van de kwaliteit van de VVE-plekken. Als een voorschoolse voorziening voldoet aan de kwaliteitseisen van VVE, is de JGZ-verpleegkundige verantwoordelijk voor de toeleiding en indicering van VVE-doelgroepkinderen. De ouders hebben een vrije keuze waar zij VVE afnemen, mits de voorziening geregistreerd is voor VVE.
De samenwerking tussen de partijen is ook belangrijk voor het toezicht en de handhaving van kwaliteit in de kinderopvang. In 2018-2019 is er een pilot uitgevoerd door de Inspectie van Onderwijs, waarbij 16 gemeenten meededen. De pilot had als doel om te onderzoeken hoe betrokken partijen samenwerken om kwaliteit en kwaliteitsverbetering te bereiken. De pilot eindigde met een eindrapport per gemeente, waarin de bevindingen werden besproken met alle betrokken partijen.
In Valkenswaard is de samenwerking tussen gemeente, GGD en schoolbesturen momenteel stabiel, maar er is ruimte voor verdere verbetering. Een volledige harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk – waarbij beide vormen van opvang onder één organisatie vallen – is in 2019 nog niet werkelijkheid geworden, maar er is sprake van samenwerking en een gemeenschappelijke visie.
Toekomstige ontwikkelingen en uitdagingen
De toekomstige ontwikkelingen van VVE in Valkenswaard hangen af van verschillende factoren, waaronder wetgevende veranderingen, de uitbreiding van het aanbod, en de verdere harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk. Momenteel is er sprake van een gedeeltelijke harmonisatie, waarbij kinderopvang en peuterspeelzaalwerk naast elkaar bestaan, maar samenwerken. Een volledige harmonisatie – waarbij beide vormen van opvang onder één organisatie vallen – is mogelijk in de komende jaren.
Een mogelijke uitdaging is het verder uitbreiden van het VVE-aanbod, vooral in het licht van de toenemende vraag naar kinderopvang en VVE-plekken. In Valkenswaard is het aanbod momenteel adequaat, maar het is belangrijk om dit aanbod te behouden en indien nodig uit te breiden. Daarnaast is het belangrijk om de kwaliteit van de VVE-plekken te blijven verbeteren, in overleg met de GGD en andere betrokken partijen.
Een andere uitdaging is de financiering van VVE, vooral voor kostwinnersgezinnen en niet-werkende ouders. Ondanks de harmonisatie zijn er nog steeds verschillen in financiering tussen VVE en reguliere kinderopvang, wat kan leiden tot ongelijkheid. Het is van belang dat de financiering van VVE duidelijk en toegankelijk is voor alle ouders, ongeacht hun werksituatie.
Conclusie
Het VVE-beleid in Valkenswaard sinds 2018 is gekenmerkt door wetgevende veranderingen, een uitgebreider aanbod van VVE-plekken, en een verandering in de financiering van VVE. De harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk heeft geleid tot een uniforme aanpak van kinderopvang voor kinderen in de voorschoolse periode. De financiering van VVE is veranderd, met een duidelijke onderscheiding tussen VVE en reguliere kinderopvang. Werkende ouders kunnen nu kinderopvangtoeslag aanvragen, terwijl kostwinnersgezinnen en niet-werkende ouders terecht kunnen bij de gemeente voor financiering.
De samenwerking tussen gemeente, GGD en schoolbesturen speelt een centrale rol in het VVE-beleid. Deze samenwerking is essentieel voor de toetsing van kwaliteit, de overdracht van informatie, en de zorg voor een vloeiende overgang naar het basisonderwijs. De overdracht van informatie tussen voorschool en basisonderwijs is georganiseerd via een schema dat is vastgelegd in april 2018. Deze overdracht omvat zowel een koude als een warme overdracht van informatie, waarbij ouders, voorschool en leerkracht van groep 1 betrokken zijn.
De toekomstige ontwikkelingen van VVE in Valkenswaard hangen af van de verdere harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, de uitbreiding van het aanbod, en de financiering van VVE. Het is van belang dat het aanbod van VVE-plekken behouden blijft en indien nodig uitgebreid wordt. Daarnaast is het belangrijk om de financiering van VVE duidelijk en toegankelijk te maken voor alle ouders, ongeacht hun werksituatie.
In totaal bevat het VVE-beleid in Valkenswaard sinds 2018 een duidelijke visie op de ontwikkeling van kinderen in de voorschoolse periode. Door middel van samenwerking, harmonisatie en wetgevende ontwikkelingen is Valkenswaard in staat om een dekkend aanbod van VVE te garanderen voor kinderen met een (taal-)achterstand. Dit aanbod is bedoeld om de ontwikkeling van deze kinderen te stimuleren en te zorgen voor een vloeiende overgang naar het basisonderwijs.