Inleiding
Blanco stemmen spelen een belangrijke rol in de besluitvorming binnen de Vereniging van Eigenaren (VvE). Hoewel blanco stemmen niet direct een invloed hebben op de uitslag van een stemming, zoals bij verkiezingen het geval is, zijn ze wel relevant bij het bepalen van het quorum en het juridisch geldigheid van een besluit. In dit artikel wordt ingegaan op de juridische en praktische aspecten van blanco stemmen binnen de VvE, op basis van rechtspraak, modelreglementen en praktijkvoorbeelden uit de sector. De nadruk ligt op hoe blanco stemmen behandeld worden in het kader van het stemmechanisme en hun gevolgen voor de geldigheid van VvE-besluiten.
Wat zijn blanco stemmen binnen de VvE?
In een VvE is het voor eigenaren mogelijk om bij een vergadering hun stem blanco te laten lopen. Dit betekent dat ze zich bewust van stemmen onthouden, zonder een voorkeur uit te drukken voor een van de voorgestelde scenario’s of besluiten. In tegenstelling tot in verkiezingsstelsels, waar blanco stemmen niet meetellen in de uitslag, zijn blanco stemmen binnen de VvE relevant bij het bepalen van het quorum. Het quorum is het minimumaantal stemmen dat aanwezig of vertegenwoordigd moet zijn om een besluit wettelijk geldig te maken.
Blanco stemmen worden in de stemming niet meetegeld in de berekening van de meerderheid. Ze worden echter wel meetegeld bij het bepalen van het totaal aantal stemmen dat aanwezig is. Dit heeft juridische gevolgen, aangezien de wettelijke vereisten voor het quorum en de stemming worden bepaald door het totale aantal stemmen dat op de vergadering aanwezig is.
De juridische context: Modelreglementen en rechtspraak
De juridische context van blanco stemmen binnen de VvE wordt bepaald door de modelreglementen en rechtspraak. Modelreglementen zijn standaardreglementen die als uitgangspunt dienen voor de splitsingsakte van een VvE. In de praktijk kan in de splitsingsakte afgeweken worden van de bepalingen in de modelreglementen. Dit is van belang, omdat het betekent dat de regels rondom blanco stemmen kunnen verschillen per VvE.
Artikel 36 lid 1 MR 1973
Een centrale bepaling in de modelreglementen is artikel 36 lid 1 van het modelreglement uit 1973 (MR 1973), die stelt dat besluiten in een VvE met een “meerderheid van stemmen (meer dan de helft)” kunnen worden genomen. Dit betekent dat voor een besluit wettelijk geldig is, het aantal stemmen dat voor dat besluit is uitgebracht, meer moet zijn dan de helft van het totaal aantal stemmen dat aanwezig is op de vergadering.
Een recente rechtspraak van de rechtbank Utrecht illustreert de juridische consequenties van het omgaan met blanco stemmen. In een geschil over een besluit tot verduurzaming van een VvE in de regio Utrecht werd de geldigheid van het besluit ter discussie gesteld. De VvE had besloten om scenario 1 te kiezen, met 40 stemmen voor dit scenario uit een totaal van 83 aanwezige stemmen. De VvE berekende het aantal voor scenario 1 uitgebrachte stemmen door de drie zogenaamde “meerderheidsstemmen” op te tellen bij de 37 stemmen voor scenario 1. Het totaal van 40 stemmen werd dus als meer dan de helft van de aanwezige stemmen beschouwd. De rechter wees dit echter af, omdat de blanco stemmen niet werden meegerekend in de berekening van de meerderheid.
De rechter oordeelde dat de meerderheid van stemmen in dit geval niet was behaald. De 40 stemmen voor scenario 1 vormden minder dan de helft van de 83 aanwezige stemmen. Daarom werd het besluit van de VvE nietig verklaard, omdat het niet voldeed aan de vereisten van artikel 5:127 van de Burgerlijk Wetboek (BW) en MR 1973.
Praktijkvoorbeeld: Een VvE-besluit en de invloed van blanco stemmen
Het praktijkvoorbeeld uit Utrecht is illustratief voor het belang van het correct omgaan met blanco stemmen bij het bepalen van de geldigheid van VvE-besluiten. In dit voorbeeld stonden drie scenario’s ter discussie. Het eerste scenario haalde de meeste stemmen, maar het aantal voor dat scenario uitgebrachte stemmen was niet voldoende om de juridisch benodigde meerderheid te behalen. De VvE had echter de drie “meerderheidsstemmen” meegenomen in de berekening, waardoor de indruk ontstond dat de meerderheid was behaald.
De rechter oordeelde echter dat deze aanpak niet voldeed aan de juridische vereisten. De blanco stemmen, die in totaal zes stemmen bedroegen, werden niet meegerekend in de berekening van de meerderheid. Dit betekent dat de VvE in dit geval het vereiste stemmechanisme niet correct heeft toegepast, wat leidde tot een nietig besluit.
Blanco stemmen en het quorum
Hoewel blanco stemmen geen invloed hebben op de berekening van de meerderheid, zijn ze wel van invloed op het quorum. Het quorum is het minimumaantal stemmen dat aanwezig of vertegenwoordigd moet zijn om een besluit wettelijk geldig te maken. In veel modelreglementen wordt dit quorum bepaald als een percentage van het totale aantal stemmen in de VvE.
Blanco stemmen worden in het kader van het quorum meetegeld, omdat ze aangeven dat een eigenaar aanwezig is op de vergadering, maar heeft gekozen om geen voorkeur uit te drukken. Dit heeft juridische gevolgen, omdat het quorum bepaalt of een besluit wettelijk geldig kan zijn. Als het quorum niet is behaald, kan een besluit niet worden genomen.
Volmachten en blanco stemmen
Een eigenaar die niet zelf aanwezig kan zijn op een VvE-vergadering, kan kiezen om iemand anders te machtigen om namens hem op de vergadering te stemmen. Dit heet een volmacht. In sommige gevallen kunnen volmachtnemers instructies ontvangen over hoe ze moeten stemmen (steminstructies). Deze instructies kunnen precies bepalen welke keuze de volmachtnemer moet maken, of deze vrij is om namens de eigenaar een beslissing te nemen.
Het gebruik van volmachten zonder steminstructie brengt juridische en praktische uitdagingen met zich mee. In de praktijk kan het voor ALV's (Algemene Leden Vereniging) moeilijk zijn om alle steminstructies correct te registreren, vooral bij VvE's met tientallen leden. Daarom wordt vaak gekozen voor een algemene volmacht, waarbij de volmachtnemer vrij is om namens de eigenaar te stemmen. In dit geval kan het ontbreken van een steminstructie ertoe leiden dat de volmachtnemer blanco stemt, omdat hij geen instructie heeft ontvangen.
De invloed van het districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging
In het kader van ondersplitsingen binnen een VvE kunnen stemmen op twee manieren worden vertegenwoordigd in de hoofdsplitsing: via het districtenstelsel of via evenredige vertegenwoordiging. Deze systemen bepalen hoe de stemmen uit de ondersplitsing in de hoofdsplitsing worden vertegenwoordigd.
Bij het districtenstelsel wordt de uitkomst van de stemming in de ondersplitsing als één stem uitgebracht in de hoofdsplitsing. Bij evenredige vertegenwoordiging wordt de stemverhouding uit de ondersplitsing behouden in de hoofdsplitsing. Deze systemen hebben invloed op de invloed van blanco stemmen, omdat ze bepalen hoe de stemverhouding in de ondersplitsing wordt overgedragen naar de hoofdsplitsing.
Het belang van duidelijkheid in de splitsingsakte
Aangezien de modelreglementen niet bindend zijn en kunnen worden afgeweken in de splitsingsakte, is het belangrijk dat de regels rondom blanco stemmen en het stemmechanisme duidelijk zijn opgenomen in de splitsingsakte. Dit voorkomt geschillen en wettelijke onzekerheid. In de praktijk kan het verwarrend zijn als de regels in de splitsingsakte niet duidelijk zijn of wanneer eigenaren verschillende interpretaties hanteren.
Conclusie
Blanco stemmen spelen een cruciale rol in de besluitvorming binnen de VvE, zowel juridisch als praktisch. Hoewel blanco stemmen niet meetellen in de berekening van de meerderheid, zijn ze wel van invloed op het quorum en de wettelijke geldigheid van besluiten. Het correct omgaan met blanco stemmen is daarom essentieel voor de juridische veiligheid van VvE-besluiten.
Rechtspraak zoals die van de rechtbank Utrecht laat zien dat het verkeerd omgaan met blanco stemmen kan leiden tot nietige besluiten. Daarom is het belangrijk dat VvE’s zich houden aan de juridische vereisten en dat de regels rondom blanco stemmen duidelijk zijn opgenomen in de splitsingsakte. Door rekening te houden met de juridische context en de praktijkuitdagingen, kan de VvE besluiten nemen die zowel juridisch als functioneel sterk zijn.