De leefomgeving in het gebied rond Zevenaar is een complexe en gevoelige combinatie van landschapswaarden, ecologische functies, historische culturele belevingswaarden en toekomstgerichte ruimtelijke doelstellingen. Het landschap, bepaald door het rivierenlandschap van de Rijnstrangen, de IJsselzone en het Gelders Eiland, kent een hoge basiskwaliteit en een unieke structuur die zowel ecologisch als historisch van groot belang is. In dit artikel worden de belangrijkste aspecten van de leefomgeving in het gebied rond Zevenaar besproken, inclusief de maatregelen en beleidslijnen die er op dit moment worden genomen om dit landschap te behouden, te versterken en in balans te houden met de wens naar woningbouw, recreatie en infrastructuur.
Inleiding
Het landschap van Zevenaar en de aangrenzende regio vertoont een rijke diversiteit aan ecologische en culturele kenmerken. Het is gekenmerkt door een mix van agrarisch gebied, binnendijkse dorpen en open natuurgebieden. Deze structuur maakt het landschap niet alleen interessant vanuit een esthetisch en ecologisch oogpunt, maar ook vanuit een historisch en cultureel perspectief. De Omgevingsvisie Zevenaar 2040 benadrukt de noodzaak om dit landschap te behouden en te versterken, met name in de context van klimaatverandering en verstedelijking. De visie stelt daartoe een reeks beleidsmaatregelen voor die gericht zijn op het behoud van de landschappelijke structuur, het versterken van ecologische functies en het aanpassen van de infrastructuur aan de huidige en toekomstige behoeften van de regio.
Het landschappelijke karakter van het gebied
Het gebied rond Zevenaar kent een duidelijke landschappelijke diversiteit. De Rijnstrangen, met hun groenblauwe structuur, vormen een ecologisch belangrijk gebied dat niet geschikt is voor extra woningbouw. De IJsselzone, met haar kleinere schaal, micro-reliëf en variatie, vormt een contrast met het aangrenzende Broeklandschap. De dorpen Lathum, Giesbeek en Angerlo hebben elk hun eigen identiteit en vormen een waardevolle component van het landschap. De dorpen Pannerden, Aerdt, Herwen, Lobith, Tolkamer en Spijk op het Gelders Eiland vormen een langgerekte strook binnendijks land met een unieke belevingswaarde en rijke historie.
De structuur van deze dorpen is beïnvloed door de relatie met water, zoals de oeverwallen en dijken die een duidelijke functie hebben in het landschap. Kleiwinning en landbouw zijn historisch belangrijke factoren geweest die het landschap hebben gevormd. Ook de huidige landbouwactiviteiten zijn gericht op het versterken van de natuur- en landschapswaarden, met name door het overgaan naar agrarisch natuurbeheer en kringlooplandbouw.
De infrastructuur in het gebied is beperkt, met hoofdverbindingen via de Aerdtseweg en de Berghoofdseweg. De N338 doorsnijdt oude patronen, wat de relatie tussen het bebouwingslint en het achterland deels onderbreekt. Daarnaast is er sprake van een duidelijke invloed van het buitendijkse recreatiegebied op de IJsselzone. De rust en ruimte van dit landschap vormen een sterk contrast met de stedelijke zone waarin de stad Zevenaar ligt.
Beleidsmaatregelen en doelstellingen
De beleidsambities rond de leefomgeving in Zevenaar zijn gericht op het behoud en versterken van de landschappelijke en ecologische waarden. Dit omvat het behoud van landschapselementen, karakteristieke historische bebouwingslinten en dijklinten, evenals het versterken van de natuurfunctie in het gebied. Daarnaast wordt er ingezet op het versterken van de landschappelijke samenhang, zowel in het meer open oeverwallenlandschap bij Lathum en Giesbeek als in het meer besloten dekzandlandschap rond Bingerden en Angerlo.
De landgoederen Bingerden en Wielbergen worden beschouwd als een cultuurhistorisch en landschappelijk waardevol ensemble. Deze landgoederen maken onderdeel uit van de ecologische verbindingszone Bingerden-Montferland. De ambitie is om de landschappelijke barrièrewerking van de Rivierweg te verzachten, zodat de samenhang in het landschap beter ervaarbaar wordt. Tegelijk wordt er ingezet op het geven van fraaie zichten op het landschap voor passanten die deze weg gebruiken.
In het kader van woningbouw zijn er binnen de bestaande bebouwingsgrenzen mogelijkheden voor woningbouwprojecten. Deze worden echter beperkt tot kleine schaal, om de landschappelijke samenhang en ecologische functies niet te compromitteren. Kleinschalige wooninitiatieven in de landgoederenzone worden geencourageerd, evenals verdere schaalvergroting van landbouwbedrijven of de vestiging van nieuwe bedrijven. Extensieve vormen van recreatie kunnen worden gecombineerd met agrarisch gebruik, maar moeten zorgvuldig worden ingebed in het landschap.
Infrastructuur en verkeer
De infrastructuur in het gebied is van grote invloed op de leefomgeving. De doortrekking van de A15 en de verbreding van de A12 zijn belangrijke ontwikkelingen die nodig zijn om het verkeer in het gebied te beheren. Het project ViA15, dat gericht is op het verminderen van congestie, leidt tot een nieuwe verdeling van verkeer door de kern Zevenaar. De huidige aansluiting Griethse Poort wordt na realisatie van het project ViA15 te vervallen. Daarnaast zijn de Arnhemseweg en de weg Hengelder al aangepast en voorbereid op hun nieuwe functie als ontsluitingswegen.
De toekomstige infrastructuurontwikkeling richt zich op het doorzetten van de infrastructuur van 7Poort in oostelijke richting. In eerste instantie richting 7Poort II, met daarna een uitbreiding van de woonomgeving. Vervolgens wordt ingezet op het doortrekken van de weg richting Transito en de aansluiting op de A12 bij Beek. De doortrekking van Witte Kruis wordt gezien als een essentiële verbinding tussen de A12 en het Gelders Eiland.
Deze ontwikkelingen zijn van groot belang voor de toegankelijkheid van het gebied, maar moeten tegelijk worden afgewogen tegen de ecologische en landschappelijke waarde van het gebied. Het is daarom van belang om de verkeersstroom zorgvuldig te beheren en de impact van deze infrastructuurontwikkelingen op de leefomgeving te minimaliseren.
Ecologische versterking
Het landschap van Zevenaar kent een hoge ecologische kwaliteit, vooral in het gebied van de Rijnstrangen en het Gelders Eiland. De groenblauwe structuur van deze gebieden is van groot belang voor de biodiversiteit en de stabiliteit van het ecosystem. Maatregelen om deze structuur ecologisch te versterken, zoals het aanleggen van nieuwe waterkeringen, het creëren van natuurgebieden en het herstel van historische waterwegen, leiden niet alleen tot een rijkere biodiversiteit, maar ook tot een betere leesbaarheid van het landschappelijke verleden.
Het versterken van de ecologische functies is ook van belang in het kader van klimaatverandering. Het gebied rond Zevenaar is historisch beïnvloed door water, en klimaatverandering brengt nieuwe uitdagingen met zich mee, zoals verdroging, verzakkingen en drinkwatertekorten. Het landschap moet daarom worden aangepast aan deze nieuwe omstandigheden, terwijl tegelijk de ecologische functies worden behouden.
De rol van de gemeenschap
De Omgevingsvisie Zevenaar 2040 benadrukt het belang van maatschappelijke betrokkenheid bij de ontwikkeling van de leefomgeving. Inwoners en organisaties zijn meegedacht over de visie, wat gezien wordt als belangrijk, omdat de leefomgeving niet alleen de verantwoordelijkheid van de gemeente is, maar een collectieve zaak is. De visie is een uitnodiging aan de samenleving om samen met de gemeente te werken aan de toekomst van Zevenaar.
Er zijn verschillende vormen van participatie geweest, zoals opiniepijlers en schetsontwerpen. Deze activiteiten hebben bijgedragen aan een bredere inzichtelijke basis voor de beleidsmaatregelen. De gemeente benadrukt het belang van transparantie en openbare betrokkenheid bij ruimtelijke ontwikkelingen, omdat dit leidt tot een bredere draagkracht en een betere kwaliteit van het beleid.
Toekomstgerichte ontwikkelingen
De toekomstgerichte ontwikkelingen in het gebied rond Zevenaar moeten afgewogen worden tegen de ecologische en landschappelijke waarde van het gebied. De gemeente streeft naar een duurzame en toekomstbestendige aanpak die rekening houdt met de klimaatuitdagingen en de ecologische functies van het landschap. De beleidsmaatregelen moeten niet alleen gericht zijn op het behoud van de huidige kwaliteit van de leefomgeving, maar ook op het versterken van de ecologische functies en het creëren van een toekomstbestendige structuur.
De aanpak op Hengelder – Tatelaar wordt gezien als een blauwdruk voor toekomstige trajecten om werklocaties toekomstbestendig te maken. Deze aanpak benadrukt het belang van samenwerking tussen de gemeente, bedrijven en maatschappelijke organisaties om duurzame ontwikkelingen te realiseren.
Conclusie
De leefomgeving in het gebied rond Zevenaar is een gevoelige en gevarieerde combinatie van landschappelijke, ecologische en culturele kenmerken. De beleidsambities zijn gericht op het behoud en versterken van deze kwaliteiten, terwijl tegelijk rekening wordt gehouden met de wens naar woningbouw, recreatie en infrastructuur. De Omgevingsvisie Zevenaar 2040 benadrukt de noodzaak om de leefomgeving duurzaam en toekomstbestendig in te richten, met name in de context van klimaatverandering en verstedelijking. De betrokkenheid van de gemeenschap is van groot belang bij deze ontwikkelingen, omdat de leefomgeving een collectieve zaak is die gedeeld wordt door alle inwoners en organisaties in de regio.