De voor- en vroegschoolse educatie (VVE) speelt een essentiële rol in de ontwikkeling van jonge kinderen met een (taal)achterstand. Het beleid richt zich op het stimuleren van de taalontwikkeling, maar ook op andere domeinen zoals rekenen, motoriek en sociaal-emotionele groei. De Onderwijsinspectie heeft een centrale rol in het toezicht op de kwaliteit van dit aanbod. Dit artikel biedt een overzicht van de rol van de Onderwijsinspectie in het VVE-beleid, met aandacht voor toezicht, handhaving, resultaatafspraken en financiële aspecten.
Inleiding
De wet Onderwijs en Kwaliteit Educatie (OKE) legt de verantwoordelijkheid voor voor- en vroegschoolse educatie bij de gemeenten. Deze wet stelt eisen aan het aanbod van VVE, zowel in de kinderopvang als in het basisonderwijs. De Onderwijsinspectie is verantwoordelijk voor het toezicht op de educatieve kwaliteit van de voorschoolse educatie. Dit toezicht kan op verzoek van een gemeente of op eigen initiatief gebeuren.
Het toezicht wordt uitgevoerd op basis van landelijke toetsingskaders en omvat activiteiten zoals het invullen van vragenlijsten, het voeren van gesprekken met betrokkenen, het beoordelen van documenten en het uitvoeren van inspecties. De inspectie rapporteert vervolgens aan de gemeenteraad en de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
In de context van de OKE-wet is het beleid voor VVE in gemeenten zoals West Maas en Waal en Valkenswaard onderzocht en bijgesteld. In dit artikel worden de relevante aspecten van het toezicht en de uitvoering van het VVE-beleid verder uitgewerkt, met aandacht voor de wettelijke kaders, de rol van de gemeente, de samenwerking met de GGD, en de financiële middelen die beschikbaar zijn voor het VVE-aanbod.
Toezicht en handhaving
De Onderwijsinspectie heeft een centrale rol in het toezicht op de kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie. Deze toezichthoudende functie is geregeld in de wet OKE. De inspectie is verantwoordelijk voor het controleren van de naleving van de kwaliteitseisen in de VVE-voorzieningen.
Een belangrijk aspect van het toezicht is de samenwerking met de GGD. De GGD is verantwoordelijk voor het toezicht op de kwaliteit van de kinderopvang, waaronder ook de voorschoolse educatie. De gemeente werkt samen met de GGD om afspraken te maken over het toezicht. Dit gebeurt tweemaal per jaar. De GGD voert kwaliteitsinspecties uit en rapporteert over de uitkomsten. Indien het aanbod niet voldoet aan de kwaliteitseisen, wordt een rapport opgesteld dat aan de gemeente wordt doorgegeven.
De Onderwijsinspectie voert zelf ook toezicht op de educatieve kwaliteit van de voorschoolse educatie. Dit kan op verzoek van een gemeente of op eigen initiatief. In dat kader kan de inspectie onderzoek uitvoeren, zoals bij de gemeente West Maas en Waal. Hierbij zijn documenten geverifieerd en werden gesprekken gevoerd met betrokkenen. De inspectie beoordeelde vervolgens de eisen met betrekking tot het VVE-beleid en de kwaliteit van de uitvoering.
Resultaatafspraken voor VVE
Om de kwaliteit van de VVE te meten en te verbeteren, zijn er afspraken gemaakt over resultaten. Deze resultaatafspraken zijn een essentieel onderdeel van het VVE-beleid en moeten op gemeentelijk niveau worden vastgelegd. De Memorie van Toelichting bij de OKE-wet geeft enkele voorbeelden van mogelijke resultaatafspraken. Deze omvatten bijvoorbeeld:
- Groei in de ontwikkeling van het kind volgens het Kindvolgsysteem of de School Leer-ontwikkelingslijn;
- Het aantal kinderen dat een niveau stijgt in het basisonderwijs (groep 1-2);
- Het aantal kinderen dat op minimaal een bepaald taalniveau zit aan het einde van groep 2;
- Afspraken over de minimale woordenschat aan het einde van groep 2.
Deze resultaten zijn gericht op het meten van de effectiviteit van het VVE-aanbod. Het is van belang dat ieder kind individueel wordt gevolgd, omdat niet alle kinderen dezelfde vooruitgang maken. In 2019 zijn de voorbereidingen gestart voor het opstellen van regionale resultaatafspraken. Deze afspraken worden in 2020 opgesteld en actief gemonitord.
Financiële middelen voor VVE
De uitvoering van het VVE-beleid vereist aanzienlijke financiële middelen. De gemeente ontvangt subsidie van het Rijk voor het organiseren van een VVE-aanbod. Voor de jaren 2020 en 2021 heeft de gemeente Valkenswaard bijvoorbeeld een voorlopige beschikking ontvangen van € 307.500 per jaar. Deze middelen kunnen worden ingezet voor drie hoofdonderdelen:
- Voorschoolse educatie: Dit betreft het realiseren van een voldoende aanbod van VVE en het verlagen van de financiële drempels voor ouders.
- Vroegschoolse educatie: Hierbij gaat het om het ondersteunen van kinderen in groep 1 en 2 van de basisschool.
- Bijstand voor kwetsbare kinderen: Dit omvat het aanbod van noodopvang in bijzondere situaties, zoals tijdens de coronapandemie.
De financiële middelen zijn van essentieel belang voor de uitvoering van het VVE-beleid. Ze stellen de gemeente in staat om zowel voorschoolse als vroegschoolse educatie aan te bieden en te waarborgen dat kinderen met een (taal)achterstand de benodigde ondersteuning krijgen.
De rol van de gemeente
De gemeente heeft een centrale rol in het VVE-beleid. Ze is verantwoordelijk voor de voorschoolse periode, terwijl het onderwijs verantwoordelijk is voor de vroegschoolse periode (groep 1 en 2). De gemeente moet een gezamenlijke visie ontwikkelen met de basisscholen en voorschoolse voorzieningen. Deze visie moet gericht zijn op het stimuleren van de ontwikkeling van kinderen met een (taal)achterstand.
Daarnaast is de gemeente verplicht om wachtlijsten voor VVE aan te melden bij de gemeente en JGZ. Wanneer kinderen niet binnen twee maanden na aanmelding kunnen worden geplaatst voor het gewenste en vereiste aantal VVE-uren, is er sprake van een wachtlijst. Deze wachtlijsten moeten onverwijld gemeld worden, omdat dit een indicatie kan zijn van onvoldoende aanbod.
De gemeente is ook verantwoordelijk voor het openbaar maken van welke kinderopvang instellingen voorschoolse educatie aanbieden. Deze informatie is van belang voor ouders die een keuze moeten maken over de zorg voor hun kind. Bovendien moet de gemeente mee werken aan het verstrekken van gegevens aan de Onderwijsinspectie. Deze gegevens zijn nodig voor het goed uitvoeren van het toezicht op voorschoolse educatie.
Samenwerking met de GGD
De GGD speelt een essentiële rol in het toezicht op de kwaliteit van de kinderopvang, waaronder ook de voorschoolse educatie. De GGD voert kwaliteitsinspecties uit op basis van landelijke toetsingskaders. Deze inspecties zijn bedoeld om te controleren of de kwaliteitseisen worden nageleefd.
De GGD werkt in opdracht van de gemeente bij de beoordeling van de kwaliteit van de voorschoolse educatie. Als het aanbod niet voldoet aan de kwaliteitseisen, wordt een rapport opgesteld dat aan de gemeente wordt doorgegeven. De gemeente kan vervolgens handhavende maatregelen nemen indien nodig.
De samenwerking tussen de gemeente en de GGD is belangrijk voor het efficiënt uitvoeren van het toezicht op VVE. De GGD heeft expertise op het gebied van kinderopvang en kan daarom waardevolle inzichten leveren over de kwaliteit van het aanbod. De gemeente en de GGD maken tweemaal per jaar afspraken over het toezicht, wat zorgt voor een continue evaluatie van het aanbod.
De impact van de inspectierapporten
Inspectierapporten spelen een cruciale rol in het verbeteren van het VVE-beleid. In de gemeente West Maas en Waal heeft de inspectie bijvoorbeeld aanbevelingen gedaan voor het verbeteren van het VVE-beleid. Het college van de gemeente heeft besloten om niet alleen aan de wettelijke eisen te voldoen, maar ook invulling te geven aan de verbeterpunten die in het rapport genoemd werden.
Het besluit om het VVE-beleid te verbeteren is ook aanleiding geweest voor het opstellen van een nieuwe beleidsnota in 2021. Deze beleidsnota is een gevolg van de wettelijke verplichting om vanaf 1 augustus 2020 16 uur VVE-aanbod voor kinderen met een VVE-indicatie aan te bieden. Daarnaast heeft de noodopvang tijdens de coronapandemie duidelijk gemaakt dat het aanbod van voorschoolse educatie voor kwetsbare kinderen soms wenselijk is.
De inspectierapporten hebben dus een duidelijke impact op de beleidskeuzes van de gemeente. Ze leveren inzichten over de kwaliteit van het aanbod en geven aanbevelingen voor verbeteringen. De gemeente kan deze aanbevelingen gebruiken om het VVE-beleid verder uit te werken en te verbeteren.
De toekomst van VVE-beleid
Het VVE-beleid is in ontwikkeling en wordt regelmatig bijgesteld op basis van inspectierapporten en nieuwe wettelijke kaders. De rol van de Onderwijsinspectie blijft essentieel in het toezicht op de kwaliteit van het aanbod. De samenwerking tussen de gemeente, de GGD en de Onderwijsinspectie is van belang voor het efficiënt uitvoeren van het toezicht en de verbetering van het aanbod.
De resultaatafspraken en financiële middelen zorgen voor een duurzame basis voor het VVE-beleid. De gemeente moet blijven investeren in het aanbod van voorschoolse en vroegschoolse educatie om ervoor te zorgen dat kinderen met een (taal)achterstand de benodigde ondersteuning krijgen.
Conclusie
De Onderwijsinspectie speelt een centrale rol in het toezicht op voor- en vroegschoolse educatie. Ze is verantwoordelijk voor het controleren van de kwaliteit van het aanbod en voor het uitvoeren van inspecties en onderzoeken. De inspectie werkt samen met de gemeente en de GGD om ervoor te zorgen dat de kwaliteitseisen worden nageleefd. De resultaatafspraken en financiële middelen vormen een belangrijk onderdeel van het VVE-beleid en zorgen voor een duurzame uitvoering. De inspectierapporten hebben een duidelijke impact op de beleidskeuzes van de gemeente en leiden tot verbeteringen in het aanbod van VVE.