Inleiding
VVE De Hoge Kei Weert is een voorbeeld van hoe lokaal eigendom en duurzame energie samen kunnen groeien in het kader van energietransitie en maatschappelijke betrokkenheid. Deze artikel bespreekt de structuur, de betrokken partijen, de financiële voorwaarden en de praktische uitvoering van zonneparkprojecten in de regio Weert, met een focus op coöperatieve eigendom en de rol van gemeenschappen in de energieopwekking. De inhoud is gebaseerd op concrete voorbeelden, zoals het Zonnepark A37 en Zonnepark Hooibroeken, en biedt inzicht in de wettelijke, technische en maatschappelijke aspecten van zonneparkontwikkeling in Nederland.
Structuur en Organisatie van VVE De Hoge Kei Weert
De organisatie van lokaal eigendom is complex en betreft een netwerk van samenwerkingen tussen energiecoöperaties, externe bureaux, provinciale koepels en lokale partijen. In de praktijk wordt dit vertaald in een model waarin meerdere partijen betrokken zijn bij zowel de ontwikkeling als de exploitatie van een zonnepark. Deze samenwerking is vaak georganiseerd in een koepel- of coöperatieve structuur.
Coöperatieve Ontwikkeling
In het project Zonnepark A37, bijvoorbeeld, zijn drie bestaande coöperaties betrokken, waaronder De Groene Wieken. Deze worden geleid door een extern bureau en ondersteund door de provinciale koepel Drentse KEI en de Natuur en Milieufederatie Drenthe. De financiering komt grotendeels van de drie gemeenten die het project doorloopt: Hoogeveen, Emmen en Coevorden.
In maart 2024 zijn vier nieuwe (project)coöperaties opgericht: één voor elke gemeente en één koepel. De Energiekoepel Zonneroute A37 is mede-eigenaar van het zonnepark via een project-BV. De drie coöperaties delen de opbrengsten uit het zonnepark en verenigen op hun beurt lokale partijen, zoals wijkverenigingen, plaatselijk belang en bestaande coöperaties. Deze structuur zorgt voor een breed maatschappelijk deelname en een verdeelde zeggenschap, wat essentieel is voor het succes van coöperatieve energieprojecten.
Coöperatieve Eigendom en Aandeelhouderschap
Een van de kernvraagstukken in coöperatieve energieprojecten is de verdeling van aandelen en het streven naar lokaal eigendom. Het Rijk stelt als voorwaarde dat minstens 50% van het aandeel in lokaal handen moet zijn. In het geval van Zonnepark A37 is dit voorlopig bereikt via een samenwerking met de Brabantse Ontwikkelmaatschappij (BOM), die voor 50% aandeelhouder is. De coöperatie neemt deze aandelen over na de realisatie in 2025.
Een ander voorbeeld is Asser Energie, waarin de coöperatie voor 50% eigenaar is via de coöperatieve ontwikkelaar Bronnen Van Ons (BVO). De bedoeling is dat Asser Energie uiteindelijk voor 75% eigenaar wordt, door 25% van de Windunie aandelen over te nemen. De Windunie houdt dan 25% van de aandelen. De Windunie en de coöperatie delen de zeggenschap. Tot nu toe is deze overdracht nog niet gerealiseerd, dus de coöperatie telt voor 50% als eigenaar.
De financiering voor het coöperatieve aandeel komt vaak van lokaal energiefondsen, zoals het Energiefonds Drenthe, dat een achtergestelde lening verstrekt. De rest van de financiering komt van de bank. Bewoners kunnen stroom afnemen en in sommige gevallen ook meedenken in de investeringen.
Praktijkvoorbeelden van Zonneparkprojecten
Zonnepark A37 – Drentse Zonneroute
Zonnepark A37 is een van de meest ontwikkelde zonneparkprojecten in Nederland. Het wordt gerealiseerd in de middenberm van de Rijksweg A37 en heeft een lengte van 42 kilometer. Het project doorkruist drie gemeenten – Hoogeveen, Emmen en Coevorden – en loopt tot aan de Duitse grens. Het zonnepark heeft een vermogen van bijna 180 MWp, wat overeenkomt met ruim 50.000 huishoudens. Het doel is om te verkennen of de zonnestroom geleverd kan worden aan de gemeenten zelf.
De organisatie van het project is uitgewerkt door drie bestaande coöperaties, die worden ondersteund door een extern bureau. De financiering komt grotendeels van de drie gemeenten, en de uitkomst is een model waarin de opbrengsten worden gedeeld tussen de betrokken partijen. De coöperatieve structuur zorgt voor een breed maatschappelijk deelname en een verdeelde zeggenschap.
Zonnepark Hooibroeken
Zonnepark Hooibroeken (36 MWp) is een initiatief van EnergiekHeusden en ontwikkelaar Sunvest. Beide partijen werken vanaf het begin gelijkwaardig samen. De coöperatie heeft in totaal 330 leden, die samen 850.000 euro investeerden in het project. De gemeente stond garant voor het geval er onvoldoende geld zou worden opgehaald bij de omgeving, maar dat gebleek niet nodig.
De volledige winst gaat – na aftrek van rentevergoeding en aflossing – naar twee duurzaamheidsfondsen, die door de coöperatie worden beheerd onder toezicht van de gemeente. De initiatiefnemers hebben al 25 zonnepanelen aan de lokale voetbalclub geschonken om de hoge energiekosten te verlagen. Dit is een voorbeeld van hoe coöperatieve energieprojecten ook indirect bijdragen aan de lokale maatschappij.
Uitdagingen bij de Implementatie van Zonneparkprojecten
Hoewel coöperatieve energieprojecten veelbelovend zijn, blijven er ook uitdagingen. Een van de grootste is de financiële haalbaarheid. In het geval van de Energiecoöperatie Noordseveld in Drenthe is het bijvoorbeeld niet gelukt om tien zonnedaken in het project te realiseren. De kosten voor de PV-panelen, arbeid, verzekeringen, draagkrachtberekeningen en inspectie bleken te hoog. De SCE-tarieven boden hierin onvoldoende ruimte. Ook de congestie was een probleem, vooral voor grotere daken.
Voor dakeigenaren is het uiteindelijk rendabeler om zelf zonnepanelen te plaatsen. Dit is onder andere goedkoper, omdat de installatie kan worden opgenomen in de bestaande cascoverzekering. De eisen voor draagkracht zijn ook minder streng voor dakeigenaren dan voor coöperaties. Dit maakt het voor dakeigenaren financieel aantrekkelijker om zelf te investeren in duurzame energie.
Drijvend Zonnepark Krammer
Een ander voorbeeld van een uitdaging is het drijvend zonnepark Krammer. De initiatiefnemers hebben in 2024 de stekker getrokken vanwege het feit dat het project financieel niet rond was gekomen. Een belangrijke reden daarvoor was het feit dat Rijkswaterstaat als grondeigenaar geen gesprek wilde voeren over de verlenging van het opstalrecht voor de netaansluiting van het windpark. Dit recht is nodig om het zonnepark aan te sluiten op de bestaande netaansluiting van het windpark.
Deze voorbeelden laten zien dat zonneparkprojecten, ook al zijn ze op coöperatieve basis ontwikkeld, niet zonder obstakels kunnen worden gerealiseerd. De interactie met overheidsinstanties, netbeheerders en financiële partijen is essentieel, maar ook complex en soms traag.
De Rol van Overheid en Regulering
De overheid speelt een cruciale rol in het ontwikkelen van zonneparkprojecten, zowel qua juridische kaders als qua fiscale ondersteuning. In het kader van het Programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) stelt het Rijk gronden beschikbaar langs Rijkswegen voor duurzame energieopwekking. Deze gronden worden via een openbare inschrijving of tenderprocedure door het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) in de markt gezet. Ontwikkelaars kunnen intekenen via het Biedboek.
De beoogde locaties, afspraken en werkwijze zijn vastgelegd in het OER-programma. Energiecoöperaties bereiden zich voor om mee te dingen als coöperatieve ontwikkelaar. Deze mogelijkheid staat open voor koepels, ofwel samenwerkingen van energiecoöperaties. Daarnaast zullen samenwerkingen ontstaan met marktpartijen die meedingen op de grondaanbiedingen.
Het Rijk stelt als voorwaarde dat er sprake moet zijn van een streven naar 50% lokaal eigendom. Dit is een belangrijk aanduiding van de rol die lokaal eigenaarshap kan en moet spelen in de energietransitie. Het Rijk stimuleert dus actief lokaal eigenaarshap via zowel juridische als fiscale maatregelen.
Conclusie
VVE De Hoge Kei Weert is een illustratie van hoe lokaal eigendom en duurzame energieprojecten kunnen samengaan om een duurzame toekomst te creëren. De organisatie van coöperatieve ontwikkeling en eigendom is complex, maar biedt ook een unieke kans voor maatschappelijke betrokkenheid, financiering en maatwerk in energieopwekking. Door middel van samenwerking tussen coöperaties, gemeenten, externe bureaus en financiële instellingen is het mogelijk om grote zonneparken te realiseren die niet alleen duurzaam zijn, maar ook sociaal inclusief en technisch toonaangevend.
Hoewel er uitdagingen zijn, zoals financiële haalbaarheid, technische beperkingen en regulering, blijkt uit de praktijk dat het mogelijk is om zonneparkprojecten te realiseren die zowel rendabel als duurzaam zijn. De rol van de overheid en de samenwerking tussen partijen blijkt hierin essentieel.