Inleiding
Voorschoolse educatie (VVE) speelt een essentiële rol in de vroege kinderontwikkeling en is een wettelijk verankerde taak van de gemeente. Het doel van VVE is om kinderen voor te bereiden op de overstap naar het basisonderwijs, zodat ze optimaal kunnen meegroeien in een veilige, gestructureerde en leerzame omgeving. In de context van gemeente Veere en gemeenten als Almere wordt VVE uitgevoerd door partners zoals Kinderopvang Walchteren (KOW) en Bazalt Groep, die op basis van subsidie verantwoordelijk zijn voor het opzetten en uitvoeren van deze educatieve voorzieningen.
Een cruciaal aspect van VVE is de samenwerking met het vroegschoolse onderwijs, ook wel aangeduid als doorgaande lijn. Deze samenwerking is niet alleen wettelijk verankerd, maar ook een kernwaarde in het kader van het Voorschoolse-Vroegschoolse Beleid. Het doel is om een coherente en doorgaande leerlijn te garanderen van de peutergroep naar de kleuterklas, waarbij zowel de kinderopvangorganisaties als de basisscholen betrokken zijn.
In deze artikelserie wordt een diepgaand overzicht gegeven van de organisatie, doelen, kwaliteitseisen en praktische uitvoering van VVE, met een specifieke aandacht voor de samenwerking met het basisonderwijs. Hierbij wordt gebruikgemaakt van relevante beleidsdocumenten, regels en praktische voorbeelden uit gemeente Veere en Almere.
Doelen en visie van VVE
Het beleid rondom VVE in gemeente Veere is gericht op het bieden van gelijke kansen aan alle kinderen in het onderwijs. De visie ligt op vroege voorzieningen die preventief werken om eventuele achterstanden bij te nemen. Hierbij speelt de doorgaande lijn tussen VVE en vroegschoolse educatie (VSE) een centrale rol. Het doel is om een ononderbroken ontwikkeling van kinderen te waarborgen, waarbij zowel de kinderopvang als het basisonderwijs betrokken is.
Wettelijke opdracht en subsidie
De wettelijke verantwoordelijkheid van de gemeente om VVE te faciliteren is een kernaspect. Kinderopvang Walchteren (KOW) is uitverkoren als uitvoeringspartner van VVE in gemeente Veere. KOW ontvangt een subsidie voor het uitvoeren van deze educatieve programma’s, die gericht zijn op de vier ontwikkelingsdomeinen: taal, rekenen, motoriek en sociaal-emotionele ontwikkeling. Deze subsidie is onderdeel van het wettelijk kader van de Staat en moet voldoen aan kwaliteitseisen zoals vastgelegd in de regelgeving van de gemeente.
Doelgroepdefinitie en bereikbaarheid
De doelgroep van VVE bestaat uit kinderen die bijvoorbeeld risico lopen op onderontwikkeling of andere uitdagingen in hun vroege ontwikkeling. De gemeente zorgt ervoor dat het aanbod van VVE betaalbaar is ten opzichte van het aantal doelgroepkinderen. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van een toeleidingsmonitor om het bereik van het programma te bewaken en eventuele kansen op verbetering te signaleren.
Uitvoering van VVE
De uitvoering van VVE in gemeente Veere wordt gerealiseerd via een samenwerking tussen KOW en de gemeentelijke uitvoeringspartner Bazalt Groep. Deze samenwerking is georganiseerd in clusters, waarbij voorschoolse locaties en basisscholen samenwerken op het niveau van de doorgaande lijn. Aan de uitvoering van VVE zijn een aantal voorwaarden verbonden, zoals het werken met een erkend VVE-programma en het volgen van kinderen via een kindvolgsysteem.
VVE-programma’s en kindvolgsysteem
De VVE-uitvoering in gemeente Veere maakt gebruik van erkende programma’s zoals Uk & Puk en Bas. Deze programma’s zijn ontwikkeld om de vier ontwikkelingsdomeinen te ondersteunen en zijn onderdeel van de wettelijke kwaliteitseisen. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van een kindvolgsysteem, zoals KIJK!, om de ontwikkeling van kinderen op te volgen. Dit systeem is essentieel voor het meten van resultaten en het rapporteren van de uitvoering van VVE.
Rol van HBO-coaches
Sinds 1 januari 2022 is er een HBO-coach beschikbaar bij elke VVE-locatie. Deze coaches fungeren als pedagogisch beleidsmedewerker en coach voor de medewerkers van de kinderopvang. Deze aanwezigheid is een kwaliteitsimpuls voor het VVE-aanbod en helpt bij het verbeteren van de pedagogische kwaliteit.
De doorgaande lijn: samenwerking met basisonderwijs
De doorgaande lijn tussen VVE en vroegschoolse educatie is een wettelijk verankerde taak van de gemeente. Deze samenwerking is essentieel voor een gestructureerde overgang van de peutergroep naar de kleuterklas. Bazalt Groep is verantwoordelijk voor het uitvoeren van deze taak in gemeente Veere en ontvangt daarvoor een subsidie.
Afspraken en samenwerking
De samenwerking tussen VVE-locaties en basisscholen is georganiseerd via clusters. In 2024 zijn uit 12 clusters nog 9 clusters over, waarin afstemmingsafspraken zijn gemaakt. Deze afspraken zijn schriftelijk vastgelegd en omvatten onder meer het werken met hetzelfde VVE-programma, het afstemmen van pedagogisch klimaat en educatief handelen, en het coördineren van ouderbetrokkenheid.
De samenwerking is niet statisch, maar wordt regelmatig geëvalueerd en aangepast op basis van de resultaten. De Almeerse standaard voor VVE-uitvoering is onderdeel van een Kijkwijzer VVE, die als leidraad dient voor stedelijke HBO-coaches. Deze kijkwijzer bevat negen principes en een observatielijst die gebruikt wordt om de kwaliteit van de uitvoering te beoordelen.
Kwaliteitseisen
De kwaliteit van de doorgaande lijn wordt beoordeeld aan de hand van een aantal eisen. Deze eisen zijn onder meer:
- De samenwerkende VVE-locatie en basisschool werken met hetzelfde VVE-programma of hebben hun aanbod op elkaar afgestemd.
- De activiteiten gericht op ouderbetrokkenheid zijn op elkaar afgestemd.
- De zorgstructuur is op elkaar afgestemd.
- De pedagogische kwaliteit en het educatief handelen zijn op elkaar afgestemd.
Deze eisen zijn een onderdeel van de interne kwaliteitszorg en worden jaarlijks geëvalueerd. De gemeente stelt jaarlijks wijkrapportages beschikbaar waarin per locatie wordt aangegeven of de resultaatafspraken zijn behaald.
Resultaatafspraken en evaluatie
Een belangrijk aspect van VVE is het stellen van concrete resultaatafspraken. Deze afspraken zijn een streefdoel dat de kwaliteit van het VVE-aanbod meetbaar maakt. In gemeente Almere is een resultaatafspraak vastgelegd waarbij 80% van de doelgroepkinderen een bovengemiddelde progressie in taalontwikkeling behaalt tussen E1 en E2. Deze progressie wordt gemeten via vaardigheidsscores op de toetsen Taal voor Kleuters en Rekenen voor Kleuters.
Jaarlijkse evaluatie
De resultaten van VVE worden jaarlijks geëvalueerd in samenwerking tussen VVE-locaties en basisscholen. Deze evaluatie maakt deel uit van de interne kwaliteitszorg en helpt bij het verbeteren van het aanbod. De gemeente stelt jaarlijks wijkrapportages beschikbaar die de behaalde resultaten tonen en eventuele aandachtsvelden signaleren.
Overleg en dialoog
De resultaatafspraken worden niet alleen intern geëvalueerd, maar ook besproken op verschillende niveaus. Dit gebeurt op het niveau van de samenwerkende VVE-locatie en basisschool, op wijkniveau (via wijkoverleggen Het Jonge Kind) en op bestuurlijk niveau (managementoverleg passend onderwijs/stuurgroep Het Jonge Kind). Deze dialoog helpt bij het verbeteren van het VVE-aanbod en het behalen van het streefdoel.
Steunfunctie Bazalt Groep
Naast de uitvoering van VVE en de doorgaande lijn op gemeentelijk niveau, voert Bazalt Groep ook een steunfunctie uit op provinciaal niveau. Deze functie, genaamd de Steunfunctie Onderwijs Zeeland, is bedoeld om overheden en onderwijsinstellingen in Zeeland te ondersteunen bij hun beleidsvorming en uitvoering in het kader van jeugd- en onderwijsbeleid.
Vraaggestuurde ondersteuning
De steunfunctie is vraaggestuurd en richt zich op het verbeteren van het beleidsvormend vermogen van de gemeenten. Bazalt Groep organiseert activiteiten zoals Zeeuws Breed, waarbij onderwijsambtenaren en professionals uit kinderopvang kunnen meewerken. Deze activiteiten bevorderen het uitwisselen van kennis en ervaringen en helpen bij het uitvoeren van beleidsdoelen.
Herziening doelgroepdefinitie
Een voorbeeld van een actie die onder deze steunfunctie valt, is de herziening van de doelgroepdefinitie in overleg met de gemeenten Middelburg en Vlissingen. Deze herziening is bedoeld om het aanbod van VVE te verbeteren en het bereik van de doelgroepkinderen te vergroten. Daarnaast wordt de toeleidingsmonitor gebruikt om het bereik van het VVE-aanbod te analyseren en eventuele acties te bepalen.
Kwaliteitseisen voor VVE-uitvoering
De uitvoering van VVE is onderworpen aan een aantal kwaliteitseisen. Deze eisen zijn vastgelegd in beleidsdocumenten en regelgeving en zijn bedoeld om de kwaliteit van het aanbod te waarborgen. Een aantal van deze eisen is al eerder genoemd, maar voor de duidelijkheid worden ze hier nogmaals samengevat.
Wettelijke kwaliteitseisen
De wettelijke kwaliteitseisen voor VVE zijn onder andere vastgelegd in de Inspectie van het Onderwijs. Deze eisen omvatten onder meer:
- Het werken met erkende VVE-programma’s zoals Uk & Puk en Bas.
- Het gebruik van een kindvolgsysteem zoals KIJK! om de ontwikkeling van kinderen op te volgen.
- De aanwezigheid van een HBO-coach bij elke VVE-locatie.
- De uitvoering van VVE moet voldoen aan wettelijke eisen die zijn vastgelegd in het Bouwbesluit en andere relevante regelgeving.
Praktische kwaliteitseisen
Naast de wettelijke eisen zijn er ook praktische kwaliteitseisen die gericht zijn op de uitvoering van VVE. Deze eisen zijn onder andere:
- De VVE-locaties moeten minimaal 16 uur per week open zijn gedurende 40 weken.
- De overige 'kleine locaties' moeten wel hetzelfde programma aanbieden als de grote locaties.
- De uitvoering moet voldoen aan de wettelijke eisen.
- De VVE-locaties moeten rapporteren over de uitvoering van het programma.
Deze eisen zijn bedoeld om de kwaliteit van het aanbod te waarborgen en te zorgen dat kinderen het volledige VVE-programma kunnen volgen.
Conclusie
VVE is een essentieel onderdeel van de vroege kinderontwikkeling en speelt een centrale rol in het kader van de doorgaande lijn naar het basisonderwijs. In gemeente Veere en Almere is de uitvoering van VVE georganiseerd via samenwerking tussen kinderopvangorganisaties, basisscholen en gemeentelijke partners zoals Bazalt Groep. De uitvoering van VVE is onderworpen aan een aantal wettelijke en praktische kwaliteitseisen die gericht zijn op het verbeteren van de kwaliteit van het aanbod.
De doorgaande lijn is een wettelijk verankerde taak van de gemeente en is essentieel voor een gestructureerde overgang van de peutergroep naar de kleuterklas. De samenwerking tussen VVE-locaties en basisscholen is georganiseerd via clusters en wordt regelmatig geëvalueerd en aangepast op basis van resultaten. De resultaatafspraken zijn een onderdeel van de interne kwaliteitszorg en worden jaarlijks geëvalueerd in samenwerking tussen VVE-locaties en basisscholen.
De steunfunctie van Bazalt Groep op provinciaal niveau helpt bij het verbeteren van het beleidsvormend vermogen van de gemeenten en maakt het mogelijk om kennis en ervaringen uit te wisselen. De herziening van de doelgroepdefinitie en het gebruik van de toeleidingsmonitor zijn voorbeelden van acties die onder deze steunfunctie vallen.
In totaal is VVE een complex, maar essentieel onderdeel van de vroege kinderontwikkeling. De samenwerking tussen kinderopvang, basisonderwijs en gemeentelijke partners is essentieel voor de uitvoering van dit aanbod en het behalen van de gestelde doelen. De wettelijke en praktische kwaliteitseisen helpen bij het waarborgen van de kwaliteit van het aanbod en het verbeteren van de uitvoering.