Inleiding
De uitbreiding van voorschoolse educatie (VVE) van 10 naar 16 uur per week is sinds 2020 een wettelijk verplichte maatregel in Nederland. Deze wijziging werd ingevoerd om de onderwijskansen van jonge kinderen te verbeteren, met name voor kinderen met een VVE-indicatie. Het doel is om peuters beter voor te bereiden op de basisschool en om hun taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling te stimuleren. Deze uitbreiding heeft directe gevolgen voor zowel de arbeidskosten van kinderopvangorganisaties als voor de financiering door gemeenten. Bovendien zijn er nieuwe eisen opgelegd, zoals de inzet van hbo’ers in de VVE-groepen, om de kwaliteit van het aanbod te verhogen.
In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de wettelijke verplichtingen, de financiële gevolgen, en de praktische uitwerking van de uitbreiding van VVE naar 16 uur per week. Ook wordt ingegaan op de rol van gemeenten in de financiering en uitvoering van het beleid, evenals op de overgangsregelingen die zijn opgenomen in de regelgeving.
Wettelijke verplichtingen en doelstellingen
Verplichte uitbreiding van VVE
Sinds 1 augustus 2020 is het verplicht voor gemeenten om een aanbod van 16 uur VVE per week te realiseren voor kinderen tussen de 2,5 en 4 jaar met een VVE-indicatie. Deze wettelijke verplichting is vastgelegd in de wetswijziging Versterking van Voorschoolse Educatie (VVE) ter bevordering van de onderwijskansen van jonge kinderen. Het normaal aanbod is gebaseerd op een rekensom van 1,5 jaar (2,5 tot 4 jaar) × 40 weken per jaar × 16 uur per week, wat leidt tot een totaal van 960 uur per kind. De uitbreiding is niet bedoeld voor opvang, maar exclusief gericht op educatieve activiteiten. Daarom is er een maximum van 6 uur VVE per dag ingesteld.
Deze wisseling heeft ook invloed op de doelgroepdefinities. In Valkenswaard, bijvoorbeeld, is de doelgroep bepaald als kinderen die in aanmerking komen voor VVE, op basis van een VVE-indicatie. Deze indicatie wordt bepaald door psychologen en opvoedkundigen en is gericht op kinderen die extra ondersteuning nodig hebben in hun ontwikkeling. Het uiteindelijke doel van VVE is dat peuters zonder of met een beperkte achterstand naar groep 1 van de basisschool kunnen, en dat kleuters zonder of met een beperkte achterstand naar groep 3 kunnen.
Inzet van hbo’ers
Een andere wettelijke verplichting is de inzet van hbo’ers in VVE-groepen. Vanaf 1 januari 2022 is het voor alle gemeenten verplicht om een pedagogisch beleidsmedewerker in te zetten per doelgroepkind, minimaal 10 uur per jaar. Deze medewerker kan werken als coach op de groep, of zich bezighouden met het pedagogisch beleid van de voorschoolse voorziening. De invoering van hbo’ers is bedoeld om de kwaliteit van de educatie te verhogen. In Valkenswaard en andere gemeenten wordt dit beleid al sinds 2020 toegepast, waarbij gemeenten eerder zijn overgegaan op 16 uur VVE dan wettelijk verplicht was.
Financiële gevolgen en financiering
Verandering in financiële verantwoordelijkheid
De uitbreiding van VVE van 10 naar 16 uur per week heeft gevolgen voor de financiering door gemeenten. Aangezien gemeenten nu verantwoordelijk zijn voor de financiering van 16 uur in plaats van 10 uur, moeten zij extra subsidies verstrekken aan kinderopvangorganisaties. Deze subsidies worden gebruikt om extra uren aan te bieden, wat directe gevolgen heeft voor de arbeidskosten. Kinderopvangorganisaties moeten extra medewerkers aanstellen of bestaande medewerkers extra uren laten werken, wat tot hogere kosten leidt.
De verandering in financiële verantwoordelijkheid heeft ook invloed op de verdeling van subsidies. Gemeenten moeten nu subsidies verdelen aan organisaties die extra uren aanbieden. In Valkenswaard, bijvoorbeeld, wordt voor VVE-doelgroeppeuters die minder dan vier dagen per week gebruik maken van de dagopvang, het aanbod uitgebreid tot een maximum van 8 extra uren per week, verdeeld over 2 dagen. Deze extra uren worden gesubsidieerd door de gemeente.
Aanvullende subsidie per kind
Naast de verplichte financiering is er ook een aanvullende subsidie beschikbaar voor kinderopvangorganisaties die VVE aanbieden. Deze subsidie bedraagt €774,- per VVE-kind per jaar en is bedoeld om de extra kosten te dekken die ontstaan bij het aanbieden van VVE. De subsidie kan bijvoorbeeld gebruikt worden voor trainingen, cursussen of andere kosten die verband houden met het aanbieden van VVE. Omdat de subsidie kindgebonden is, ontvangen kinderopvangorganisaties die meer VVE-kinderen onderhouden automatisch een grotere subsidie. Hierdoor kan het leiden tot hogere arbeidskosten, omdat er meer uren moeten worden aangeboden.
Praktische uitwerking en aanpassingen
Aanpassing van dagdelen en tijden
De uitbreiding van VVE heeft ook praktische gevolgen voor de structuur van de kinderopvang. In Nissewaard zijn bijvoorbeeld de dagdelen en tijden van de VVE-uren aangepast per 1 augustus 2020. In Heenvliet gaan peuters standaard twee ochtenden naar de peuteropvang, van 8.15 uur tot 12.15 uur, terwijl in Zuidland een langer dagdeel is ingevoerd, van 8.15 uur tot 13.45 uur. Deze aanpassingen zijn gedaan om aansluiting te zoeken bij de tijden van de omringende basisscholen.
In Valkenswaard is er ook een aanpassing gedaan aan de structuur van de VVE-uren. De gemeente kiest ervoor om al per 1 januari 2020 de mogelijkheid van 16 uur VVE te bekostigen, in plaats van pas per 1 augustus 2020. Dit betekent dat kinderen die al voor 1 augustus 2020 een VVE-indicatie hadden, al op 1 januari 2020 in aanmerking komen voor 16 uur VVE. Echter, ouders mogen kiezen om hun oude contract te behouden. Hiermee wordt een overgangsperiode gecreëerd waarin geleidelijk meer kinderen 16 uur VVE ontvangen.
Overgangsregelingen
De overgangsregeling is ook van belang voor ouders die al gebruik maken van VVE. In Valkenswaard is het jaar 2020 gebruikt als overgangsperiode, waarin ouders geen veranderingen hoeven te verwachten. Dit betekent dat ouders die al een contract hadden voor VVE kunnen blijven werken met hun huidige aanbod, terwijl nieuwe kinderen automatisch in aanmerking komen voor 16 uur VVE. Deze aanpak helpt bij de implementatie van het nieuwe beleid zonder directe verstorend effect op bestaande ouders.
Rol van gemeenten in VVE-beleid
Financiering en verdeling van subsidies
Gemeenten spelen een centrale rol in de financiering en uitvoering van het VVE-beleid. Aangezien zij verantwoordelijk zijn voor de financiering van 16 uur VVE per week, moeten zij extra subsidies verstrekken aan kinderopvangorganisaties. Deze subsidies worden gebruikt om extra uren aan te bieden, wat tot hogere arbeidskosten leidt. In Valkenswaard en Nissewaard is dit beleid al ingevoerd, waarbij gemeenten extra subsidies geven aan kinderopvangorganisaties die VVE aanbieden.
De financieringssystematiek is ook belangrijk voor de uitvoering van het beleid. De gemeente Bloemendaal, bijvoorbeeld, heeft een beleidskader vastgesteld voor de jaren 2020–2023, waarin het beleid op VVE wordt beschreven. Dit beleid is gebaseerd op de wetswijziging en houdt rekening met de nieuwe eisen, zoals de uitbreiding naar 16 uur en de inzet van hbo’ers. De financiële middelen worden verdeeld op basis van de aangeboden uren en de benodigde hbo’ers.
Samenwerking met kinderopvangorganisaties
Gemeenten werken nauw samen met kinderopvangorganisaties om het VVE-beleid uit te voeren. In Valkenswaard is sprake van samenwerking met de Kinderkoepel, waarin twee peuteropvanglocaties zijn gevestigd. Deze locaties zijn aangepast om het aanbod van VVE uit te breiden naar 16 uur per week. De gemeente subsidieert deze extra uren, zodat kinderopvangorganisaties in staat zijn om het aanbod te realiseren.
De samenwerking met kinderopvangorganisaties is ook van belang voor de kwaliteit van het aanbod. De inzet van hbo’ers helpt bij het verbeteren van de educatieve kwaliteit en het opstellen van pedagogisch beleid. In Valkenswaard is het beleid opgenomen in een visie en doelstellingen, waarin duidelijk wordt gesteld dat de kwaliteit van VVE centraal staat.
Kwaliteitsborging en kwaliteitsvoorwaarden
Kwaliteitsvoorwaarden
Om de kwaliteit van het VVE-aanbod te waarborgen, zijn er kwaliteitsvoorwaarden opgesteld. Deze voorwaarden zijn gericht op de inzet van hbo’ers, de structuur van het aanbod, en de invloed op de ontwikkeling van kinderen. In Valkenswaard is bijvoorbeeld het beleid uitgewerkt op de volgende gebieden:
- Doelgroepdefinitie
- Bereik, toeleiding en indicatie
- Ouderbijdrage
- Financieringssystematiek
Deze onderdelen helpen bij het versterken van het VVE-beleid en zorgen voor een consistente uitvoering. De kwaliteitsvoorwaarden zijn ook van belang voor de financiering, omdat gemeenten subsidies verstrekken op basis van het aanbod en de kwaliteit van de educatie.
Invloed op ontwikkeling van kinderen
De doelstelling van VVE is om de ontwikkeling van kinderen te stimuleren. Het programma is gericht op het bevorderen van taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling, evenals het bevorderen van een ondersteunend en stimulerend gezinsklimaat. In Valkenswaard is het doel dat kinderen uiteindelijk zonder of met een beperkte achterstand naar groep 1 of 3 van de basisschool kunnen. Dit doel is ingevoegd in het beleid en wordt verder uitgewerkt in het pedagogisch beleid van de kinderopvangorganisaties.
Conclusie
De uitbreiding van voorschoolse educatie naar 16 uur per week is een wettelijke verplichting die sinds 2020 in werking is. Deze wijziging heeft directe gevolgen voor zowel de arbeidskosten van kinderopvangorganisaties als voor de financiering door gemeenten. De inzet van hbo’ers is een extra eis om de kwaliteit van het aanbod te verhogen. De uitwerking van het beleid varieert per gemeente, afhankelijk van de doelgroepdefinities, de financiële middelen en de samenwerking met kinderopvangorganisaties.
Gemeenten spelen een centrale rol in de financiering en uitvoering van het VVE-beleid. Zij zijn verantwoordelijk voor het verstrekken van subsidies en het waarborgen van de kwaliteit van het aanbod. De overgangsregelingen en aanpassingen van dagdelen en tijden zijn belangrijk voor de praktische uitwerking van het beleid.
De doelstelling van VVE is om jonge kinderen beter voor te bereiden op de basisschool en om hun ontwikkeling te stimuleren. Het programma is gericht op taal- en sociaal-emotionele ontwikkeling en helpt ouders bij het creëren van een ondersteunend gezinsklimaat. De samenwerking tussen gemeenten, kinderopvangorganisaties en hbo’ers is van essentieel belang voor de uitvoering van het beleid en de kwaliteitsborging van het aanbod.